کد خبر: 19674| تاریخ انتشار: دوشـنـبه ، ۱۸ بهمن سال ۱۴۰۰ | ساعت ۹:۴۸:۰ | تعداد بازدید: ۶۳۴

آنچه از نظرتان می‌گذرد یادداشت آقای دکتر حسین هنرور صدیقیان از کارشناسان ستاد فرهنگ دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره "بودجه فرهنگی کشور" است. ایشان در این نوشتار، بودجه فرهنگی را از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار داده است.
در این یادداشت آمده است: در واقع بین بودجه فرهنگ و بودجه دستگاه­‌های فرهنگی باید تمایز قائل شد. بودجه دستگاه‌های فرهنگی برای خود آن دستگاه هزینه می­‌شود که اصلاً ممکن است صرف کار فرهنگی هم نشود، ولی بودجه فرهنگی بعضاً در دستگاه­‌های غیرفرهنگی هم ارائه می­‌شود و کار فرهنگی نیز اتفاقاً آنجا انجام می­‌شود. بودجه بخش فرهنگ برای برنامه­های فرهنگی نیست بلکه عمده آن هزینه منابع انسانی و هزینه جاری دستگاه­‌های اجرایی است و نگاه برنامه‌­ای در بخش فرهنگ، حداقلی است.

بودجه فرهنگ: اعتبارات مستقیم و غیرمستقیم
بودجه فرهنگی کشور به دو بخش اعتبارات مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می­‌شود که اعتبارات مستقیم شامل فصول ده­گانه فرهنگ (دین و مذهب، فرهنگ و هنر، تحقیق و توسعه در امور فرهنگی، گردشگری، میراث فرهنگی و ...) بوده و اعتبارات غیرمستقیم نیز شامل بخش‌­هایی چون آموزش عالی، آموزش و پرورش، ایثارگران، زنان، خانواده و جوانان، اعتبارات فرهنگی نهادهای نظامی، اعتبارات فضای مجازی و معاونت فرهنگی دستگاه­‌های اجرایی می‌­شود. اعتبارات غیرمستقیم دارای پراکندگی خاصی بوده، به همین دلیل به­‌صورت دقیق قابل محاسبه نیست.

بودجه فرهنگ، بودجه­ اجتناب­‌پذیر
بودجه­‌هایی مثل فرهنگ در سند بودجه جزو سرفصل‌­های به اصطلاح قابل اجتناب و درجه دو به شمار می­‌آیند. در داخلِ خود دستگاه‌­ها هم بودجه فرهنگی عمدتاً اجتناب­‌پذیر درنظر گرفته می­‌شود. در عرصه تخصیص هم معمولاً بخش زیادی از بودجه فرهنگی تخصیص پیدا نمی‌‎کند. یعنی در زمان کسری بودجه، می‌­شود از کل رقم اختصاص داده­شده به آن صرف نظر کرد و مقداری از آن را صرف امور کسری بودجه کرد. از آنجاکه میزان قابل توجهی از درآمدهای دولت (حدود %40) به نفت وابسته است، در صورت کاهش این درآمدها، بخش‌­هایی نظیر فرهنگ در ردیف اولین کاهش‌­ها قرار خواهد گرفت.

تعداد دستگاه­‌های فرهنگی
تعداد دستگاه­‌های اصلی فرهنگی 33 مورد است که 5 دستگاه شامل رسانه ملی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت ورزش و جوانان، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و مرکز خدمات حوزه‌­های علمیه 83% از اعتبارات فرهنگی را در سال 1398 دریافت کرده­اند. در نتیجه 17% از اعتبارت باقیمانده نیز میان 28 دستگاه و سازمان فرهنگی توزیع می­شود. میزان اعتبار دستگاه­هایی چون سازمان اوقاف و امور خیریه، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، شورای عالی حوزه­‌های علمیه و جامعه المصطفی العالمیه با اختلاف اندکی جزء دستگاه­‌های با اعتبار بالای فرهنگی محسوب می­‌شوند.

نقدها و پاسخ‌­ها به بودجه­ دستگاه‌­های فرهنگی
در سال­‌های گذشته همواره بحث بر سر بودجه نهادهای فرهنگی و مذهبی حواشی فراوانی داشته است. تعدد نهادهای فرهنگی و بعضاً موازی بودن فعالیت بسیاری از آنها باعث شده بود تا بسیاری از آن به عنوان ریخت­‌وپاش در بودجه یاد کنند. با این وجود در لایحه بودجه سال 1399 و 1400 برخی از این نهادها با کاهش و برخی با افزایش رو به رو شدند. در ادامه نقدهایی به بودجه برخی دستگاه­‌های فرهنگی و پاسخ به آنها از نظر می­‌گذرد:
    1. برخی رسانه‌ها با صدای بلند نسبت به افزایش بودجه رسانه ملی اعتراض کرده‌­‌‌اند. اما باید دید که بودجه سازمان عریض و طویل صداوسیما به چه میزان افزایش پیدا کرده که برخی رسانه به آن واکنش نشان می‌دهند. بودجه این سازمان در سال ۹۸، 18.420.000 میلیون ریال بوده، که این رقم در سال 99، به 17.450.000 میلیون ریال کاهش پیدا کرده است.
    2. جامعه المصطفی العالمیه یکی دیگر از نهادهای فرهنگی که بودجه تخصیص شده دولت به آن نیز مورد توجه قرار گرفته است. بودجه این نهاد در سال 99، 3.488.962 میلیون ریال بوده که در بودجه 1400 به 4.650.000 میلیون ریال رسیده است. منتقدین می­‌گویند جامعه المصطفی که مسؤولیت تربیت طلاب خارجی و تبلیغ مذهبی در خارج از ایران را بر عهده دارد، با رشد بودجه مواجه شده، در پاسخ باید گفت نگاهی به جدول بودجه دانشگاه‌ها نشان می‌دهد که ۹ ‌دانشگاه تهران، شهید بهشتی، فردوسی مشهد، صنعتی شریف، تربیت مدرس، شیراز، تبریز، شاهد و صنعتی امیرکبیر بالاتر از این مرکز تربیت طلاب قرار دارد.
    3. سازمان تبلیغات اسلامی که در جایگاه سوم دستگاه‌های مذهبی و فرهنگی با بیشترین بودجه قرار دارد، بودجه آن در سال 99، حدود 2.708.000 میلیون ریال بوده است. این سازمان رقمی را به خود اختصاص داده که ۷ میلیارد کمتر از بودجه دانشگاه سیستان‌و‌بلوچستان است. این درحالی است که خود این دانشگاه در رده هجدهم از دانشگاه‌هایی ایستاده که بودجه‌های چند صد میلیاردی دریافت می‌کنند. سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی هم با بودجه ۲۳۰ ‌میلیاردی‌اش در حدود همین بودجه‌ها قرار گرفته است.
    4. سازمان اوقاف و امورخیریه، یکی دیگر از همین سازمان‌هاست که حیطه وظایف و اختیارات آن کم‌و‌بیش برای مردم کشورمان آشناست. در سال 1399 برای این سازمان حدود ۵۳ میلیارد بودجه در نظر گرفته شده که در واقع از بودجه بسیاری از دانشگاه‌ها در سراسر کشور پایین‌تر است. مقایسه این رقم با بودجه دانشگاهی که در صدر جدول بودجه دانشگاه‌ها قرار گرفته و عدد ۶۸۸ میلیاردی را نشان می‌دهد می‌تواند نسبت اعداد را راحت‌تر به ذهن متبادر کند.
    5. بودجه مصوب مؤسسه نشر آثار امام (ره) در سال 99، ۲۶6,۰۰۰ میلیون ریال بود که دولت در سال 1400، 345.000 میلیون ریال برای این مؤسسه برآورد کرده است.
    6. سازمان اسناد و کتابخانه ملی نیز زیر ذره‌­بین بودجه قرار دارد. بودجه این سازمان در سال 99،  1.250.000 میلیون ریال بود که در سال 1400 به 1.858.800 میلیون ریال افزایش یافت.
    7. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) که زیر نظر آیت الله مصباح یزدی (ره) اداره می­‌شد سال 98 بودجه‌­اش به نصف تقلیل یافت و از 280.000 میلیون ریال به 140.000 میلیون ریال رسید. بودجه این مؤسسه در سال 99، 196.000 میلیون ریال بوده است.
جمع­‌بندی
همواره دو نگاه راجع به بودجه فرهنگی وجود دارد. برخی بودجه برخی نهادهای فرهنگی را کم می‌­دانند و بعضی برعکس معتقدند هر ساله بودجه فرهنگی در حال افزایش است. به عبارت دیگر انتقادات از هر دو سو به دولت به خاطر بودجه نهادهای فرهنگی و مذهبی وارد است. این در حالیست که بی‌توجهی به فرهنگ مشکل اصلی کشور است. فرهنگ درست شود، سایر مشکلات هم حل می‌شود. با توجه به پخش گسترده تولیدات فرهنگی معاند ذیل صدها شبکه ماهواره­ای و فضای مجازی، لزوم افزایش اعتبارات فرهنگی بیش از پیش احساس می‌­شود.
بودجه حوزه‌های فرهنگی قطعاً در مقایسه با سایر حوزه‌های عمرانی و صنعتی در کشور ما همیشه ناچیز بوده است. مبنای اختصاص یافتن بودجه به هر نهاد و سازمان بر حسب میزان کارکرد و اثرگذاری آن در قبال وظایفی که برایش تعریف شده، درست‌ترین مبنای قیاس است. به عبارت دیگر، راه حل این است که بودجه فرهنگی بر مبنای هزینه­‌های تمام­ شده و به‌­صورت عملیاتی تخصیص یابد.

لطفا کد زیر را وارد نمایید

اخبار مرتبط

آرم شورای عالی انقلاب فرهنگی

اطلاعات تماس

تهران، خیابان طالقانی، شماره 436

کدپستی: 1591814313
(+9821) 66976601 - 7