در نشست تخصصی «راهبردها و بایستههای همبستگی ملی در ایران»، دکتر علینورالله قیصری، استاد دانشگاه تهران، با تمرکز بر وحدت ملی، این مفهوم را از منظرهای فلسفی، سیاسی و اجتماعی بررسی کرد.
به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر قیصری تأکید کرد وحدت در میان عناصری شکل میگیرد که با وجود تمایزها، از طریق هویتهای شناختهشده و روابط ساختاریافته به هم پیوند خوردهاند. به گفته وی، برای ایجاد وحدتی پایدار، شرایطی شامل به رسمیت شناختن هویتها و استقلال نهادها، وجود اشتراک کافی در ارزشها و نیازها برای همکاری داوطلبانه، نزدیکی جغرافیایی و ایجاد روابط نهادیشده مبتنی بر قوانین مشترک ضروری است.
الگوهای تطبیقی: از اتحادیه اروپا و هند تا درسهای تاریخ ایران و دوره صفوی
در بخش مقایسهای، اتحادیه اروپا الگویی معرفی شد که در آن هویتهای ملی حفظ شده و همکاریهای فراملی با مقررات الزامآور تسهیل میشود. همچنین تجربه هند، نشاندهنده گذر از تقسیمات مذهبی به ساختارهای سیاسی و مدنی مبتنی بر تابعیت برای اتحاد یک جامعه متنوع ذکر شد. در بررسی تاریخ ایران، دکتر قیصری اشاره کرد که اگرچه بافت اجتماعی ایران تداوم نسبی خود را حفظ کرده، ولی تغییرات مکرر رژیمها از دوره صفوی نشان میدهد حکومت باید با وحدت اجتماعی هماهنگ شود. وی پاسخگویی به مردم، ارائه خدمات و مهار فساد در دوره صفوی را از عوامل دوام آن حکومت برشمرد.
چالشهای کنونی: واگرایی ایدئولوژیک، سیاسی شدن زبان قومی و تضعیف علوم انسانی
دکتر قیصری چالشهای امروز همبستگی ملی را برشمرد: «واگرایی ایدئولوژیک» از دوره مشروطه، «سیاسی شدن زبان و مسائل قومی» که وحدت را تهدید میکند، و «تضعیف ساختاری علوم انسانی و پایه» که به زوال هویت ملی و تفکر انتقادی میانجامد. ایشان تأکید کرد زبان فارسی باید به عنوان زبان مشترک ملی در حوزه اندیشه تقویت شود، نه به عنوان زبان یک قوم خاص. همچنین فشارهای خارجی و ناهماهنگی با واقعیتهای جهانی و ناکارآمدی سازوکارهای همکاری منطقهای از دیگر چالشها عنوان شد.
وحدت چندبرداری، آشتی حاکمیت و جامعه، تقویت علوم انسانی و دیپلماسی فعال
به عنوان راهکار، ایجاد «وحدت چندبرداری» از طریق وابستگی متقابل اقتصادی و همکاری امنیتی بر پایه منافع مشترک، مشابه مدل چین، پیشنهاد شد. در عرصه داخلی، «آشتی میان حاکمیت و جامعه» با گوش دادن به شهروندان، مبارزه با فساد و پرهیز از برخورد قهری ضروری دانسته شد. تقویت علوم انسانی و علوم پایه، سرمایهگذاری در ادبیات، تاریخ و فلسفه، و ارتقای زبان فارسی به عنوان زبان اصلی تفکر ملی همراه با حمایت از زبانهای منطقهای از دیگر توصیهها بود. در حوزه دیپلماسی، ایجاد روابط اقتصادی واقعی با همسایگان و گفتگوهای امنیتی مورد تأکید قرار گرفت.
عدالت اجتماعی ضعیف، اصلیترین تهدید همبستگی ملی
دکتر حمید هوشنگی، دبیر میز وفاق و همبستگی، در این نشست بایستههای سیاستگذاری را تشریح کرد. وی توجه به وجوه فرهنگی و تنوعات در ذیل «هویت ملی» را اولین الزام دانست و اعلام کرد ستون اصلی این هویت، زبان فارسی است که باید همراه با صیانت از زبانهای قومی و محلی تقویت شود. هوشنگی «عدالت اجتماعی» را رکن اصلی دیگر خواند و هشدار داد که بر اساس پیمایشها، میزان «احساس عدالت» در جامعه زیر ۳۰ درصد و در مناطق قومی و مذهبی حتی پایینتر است که زمینه بهرهبرداری جریانهای افراطی را فراهم میآورد.
نقشآفرینی همه بازیگران و مدیریت حساسیتهای قومی و مذهبی
دکتر هوشنگی تأکید کرد که بازیگران عرصه همبستگی تنها حاکمیت نیستند و مردم و نخبگان نیز مسئولیت دارند. هر شهروند موظف به صیانت از هویت ملی است و نخبگان میتوانند در ساخت یا تضعیف همبستگی نقش داشته باشند. مدیریت حساسیتهای مذهبی و قومی نیز حیاتی خوانده شد؛ به گونهای که احترام به ارزشها به حساسیت علیه «دیگری» تبدیل نشود. ایشان در جمعبندی، استراتژی مؤثر برای همبستگی ملی را تقویت دو اصل «اشتراکات» و «مدیریت تفاوتها» عنوان کردند.
