یادداشت پیش رو خلاصه پژوهشی است در موضوع اقتصادِ موسیقی که یکی از شاخههای موضوع اقتصاد و فرهنگ است. این یادداشت توسط دکتر حسین هنرور صدیقیان عضو هیئتعلمی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی و خانم کیمیا صادقی دانشجوی رشته مدیریت فرهنگی و هنری دانشگاه سوره نوشتهشده است.
به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، اقتصاد موسیقی به عنوان یکی از بخشهای مهم و پویا در صنعت سرگرمی، تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد جهانی دارد. این یادداشت به بررسی جنبههای مختلف اقتصاد موسیقی، ازجمله منابع درآمدی، تأثیر فناوری، حقوق مالکیت فکری، نقش شرکتهای موسیقی، و چالشها و فرصتهای پیشرو میپردازد. بهطورکلی نقش موسیقی در اقتصاد را میتوان به سه حوزه مصرف و سرگرمی، اشتغالزایی و درآمدزایی تقسیم کرد.
مدلهای کسب وکار در صنعت موسیقی
- مدل فروش جُنگ (آلبوم): فروش جُنگها (آلبومها)ی موسیقی به صورت آنلاین و فیزیکی
- مدل فروش بلیت کنسرت: درآمد فروش اجراهای زنده و کنسرتها
- مدل سرمایهگذاری: حمایت مالی از هنرمندان و سهیم شدن در سود حاصل از آنها
- مدل درآمد تبلیغاتی: تبلیغات و حمایت مالی درحال تبدیلشدن به یک منبع درآمدی حیاتی هستند.
منابع درآمد در صنعت موسیقی
- فروش فیزیکی و دیجیتال: همچنان بخشی از درآمد صنعت موسیقی از فروش جُنگها، تک آهنگها و محتوای دیجیتال به دست میآید. باوجود کاهش فروش فیزیکی، فروش دیجیتال به رشد خود ادامه میدهد.
- استریمینگ: سرویسهای استریمینگ بهعنوان منابع اصلی درآمد برای هنرمندان و شرکتهای موسیقی شناخته میشوند. این سکوها (پلتفرمها) با مدلهای اشتراک و تبلیغات، درآمدهای قابلتوجهی تولید میکنند.
- کنسرتها و تورهای موسیقی: اجرای زنده و تورهای جهانی هنرمندان، یکی از بزرگترین منابع درآمدی است که میلیاردها دلار برای هنرمندان و سازماندهندگان کنسرتها درآمدزایی میکند.
- کالاها و محصولات جانبی: فروش کالاهای مرتبط با هنرمندان مانند لباس، پوستر و دیگر محصولات جانبی نیز منبع درآمد مهمی به شمار میآید.
- تأثیر فناوری بر اقتصاد موسیقی
- سکوهای استریمینگ: این سکوها نهتنها نحوه دسترسی به موسیقی را تغییر دادهاند، بلکه مدل کسبوکار صنعت موسیقی را نیز دگرگون کردهاند. این تغییر به هنرمندان امکان میدهد تا به مخاطبان جهانی دسترسی پیدا کنند.
- رسانههای اجتماعی: رسانههای اجتماعی به هنرمندان امکان میدهند تا مستقیماً با هواداران خود ارتباط برقرار کنند، آثار جدید خود را تبلیغ کنند و حتی تورهای خود را مدیریت کنند.
- فناوریهای جدید: فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و واقعیت مجازی در حال تحول صنعتِ موسیقی هستند و تجربههای جدیدی را برای مخاطبان فراهم میکنند.
- حقوق مالکیت فکری و کپیرایت
- محافظت از حقوق هنرمندان: قوانین کپیرایت برای حفظ حقوق مالکیت فکری هنرمندان و جلوگیری از سرقت آثار آنها بسیار مهم است. اجرای صحیح این قوانین تضمین میکند که هنرمندان بهدرستی از آثار خود بهرهمند شوند.
- چالشهای دیجیتال: در عصر دیجیتال، مشکلاتی نظیر دانلود غیرقانونی و پخش غیرمجاز موسیقی همچنان چالشی جدی است. شرکتهای موسیقی و نهادهای حقوقی بهطور مستمر در تلاشاند تا با این مسائل مقابله کنند.
- تأثیر موسیقی بر اقتصاد جهانی
- کمک به اقتصاد محلی: کنسرتها و جشنوارهها (فستیوالها)ی موسیقی میتواند تأثیر مثبت زیادی بر اقتصاد محلی داشته باشد، ازجمله افزایش درآمد هتلها، رستورانها و سایر کسبوکارهای محلی
- صادرات فرهنگی: موسیقی بهعنوان یک محصول فرهنگی، میتواند نقش مهمی در تبادل فرهنگی و اقتصادی بین کشورها ایفا کند. هنرمندان بینالمللی میتوانند فرهنگ و موسیقی کشور خود را به سایر نقاط جهان معرفی کنند.
- نقش شرکتهای موسیقی
- شرکتهای ضبط و نشر: این شرکتها نقش کلیدی در تولید، توزیع و بازاریابی موسیقی ایفا میکنند. آنها با هنرمندان قرارداد میبندند و منابع مالی و بازاریابی را برای تولید و توزیع آثار آنها فراهم میکنند.
- شرکتهای مدیریت هنرمندان: این شرکتها مسئولیت مدیریت امور مالی، قراردادها و برنامههای تورهای هنرمندان را بر عهده دارند و به هنرمندان کمک میکنند تا بهترین تصمیمات را برای کارنامه حرفهای خود بگیرند.
- کشورهای پیشتاز در اقتصاد موسیقی
- ایالاتمتحده آمریکا: آمریکا بزرگترین بازار موسیقی جهان را داراست. این کشور با داشتن شرکتهای بزرگ ضبط موسیقی مانند سونی، وارنر و یونیورسال و همچنین شهرهایی مثل نشویل، لسآنجلس و نیویورک که مراکز موسیقی هستند، نقشی اساسی در صنعت موسیقی دارد. همچنین، هنرمندان و باندهای مطرح جهانی اکثراً از آمریکا میآیند و فروش بالایی دارند.
- بریتانیا: بریتانیا نیز یکی از قطبهای مهم موسیقی در جهان است. شهرهایی مانند لندن و منچستر دارای تاریخچه طولانی و غنی در زمینه موسیقی هستند. گروهها و هنرمندان معروفی مانند بیتلز، رولینگ استونز، و ادل از این کشور هستند. صنعت موسیقی بریتانیا یکی از بزرگترین صادرکنندگان موسیقی به سایر نقاط جهان است.
- ژاپن: ژاپن یکی از بزرگترین بازارهای موسیقی جهان است. صنعت موسیقی این کشور با داشتن هنرمندان و گروههای پاپ و راک مشهور، فروش بالایی دارد. شرکتهای بزرگی مانند سونی و اونیکس نیز در ژاپن فعالیت دارند و بازار داخلی بسیار قوی است.
- چین: در سالهای اخیر، چین به عنوان یکی از بزرگترین بازارهای موسیقی در جهان ظهور کرده است. این کشور توانسته است با سرمایهگذاری گسترده و حمایت دولتی، صنعت موسیقی خود را به شکل چشمگیری توسعه دهد.
- علت اصلی موفقیت این کشورها در صنعت موسیقی شامل مواردی مانند سرمایهگذاریهای عظیم در زیرساختهای موسیقی، حمایتهای دولتی، وجود شرکتهای بزرگ ضبط موسیقی و نیز داشتن بازارهای داخلی و بینالمللی قوی است. همچنین، فرهنگهای متنوع و پررنگ موسیقایی این کشورها باعث میشود که تولیدات موسیقی آنها جذابیت جهانی پیدا کنند.
صادرات فرهنگ کره با استفاده از موسیقی
طی سالهای اخیر موسیقی کره جنوبی، بهویژه موسیقی پاپ کرهای به یکی از مؤثرترین ابزارهای صادرات فرهنگی این کشور تبدیلشده است. با استفاده از طراحی حرفهای موسیقی و ویدئو کلیپهای پرزرقوبرق، هنرمندان کرهای توانستهاند طرفداران بیشماری در سراسر جهان جذب کنند و فرهنگ غنی خود را به جهانیان معرفی کنند.
درآمدهای اقتصادی برای موسیقی کره جنوبی
- توان صادراتی: موسیقی پاپ کرهای بهعنوان یکی از نمانامها (برندها)ی معروف کره جنوبی در بازارهای جهانی به شمار میرود. صادرات محصولات و خدمات مرتبط با این صنعت نقش مهمی در تراز تجاری و ایجاد درآمد ارزی برای این کشور ایفا میکند.
- صنعت پوشاک و سرگرمی: زیرساختهای پیشرفته موسیقی پاپ کرهای و بازاریابی حرفهای منجر به رشد این موسیقی و صنایع وابسته مانند پوشاک، لوازم جانبی و صنعت سرگرمی شده است که در کل اقتصاد کره جنوبی را تقویت میکند.
- گردشگری: محبوبیت جهانی این موسیقی سبب افزایش گردشگری به کره جنوبی شده است. طرفداران این موسیقی از سراسر دنیا به این کشور سفر میکنند تا با هنرمندان موردعلاقه خود آشنا شوند و از فضای فرهنگی آن لذت ببرند.
- فرهنگسازی: موسیقی پاپ کرهای بهعنوان یک ابزار قدرتمند در صادرات فرهنگی کره جنوبی عمل میکند. این صنعت با تولید محصولات جذاب و پرزرقوبرق توانسته است فرهنگ غنی کشور خود را به سراسر جهان معرفی کند.
- معضلات اقتصاد موسیقی در ایران
علیرغم پتانسیل بالای موسیقی در ایران، این صنعت با چالشهای متعددی در حوزه اقتصادی روبهرو است. محدودیتهای قانونی، زیرساختهای ضعیف و عدم حمایت کافی از هنرمندان مانع رشد و توسعهی اقتصاد موسیقی در ایران شده است.
راهکارهای ارتقای اقتصاد موسیقی در ایران
- همکاری بینالمللی: تقویت شبکهسازی و تبادل اطلاعات با بازارهای موسیقی جهانی
- تشویق خلاقیت: ارائه مشوقهای مالی و حمایت از هنرمندان نوآور و ایدهپرداز
- حمایت قانونی: اصلاح قوانین برای حفاظت از حق نشر و درآمدزایی هنرمندان
- توسعه زیرساختها: سرمایهگذاری در آموزش، استودیوهای حرفهای و دسترسی به تجهیزات مدرن
نتیجهگیری
اقتصاد موسیقی بهعنوان یکی از پویاترین و سریعترین بخشهای صنعت سرگرمی، همچنان به رشد و تحول ادامه میدهد. این بخش تأثیرات گستردهای بر اقتصاد جهانی دارد و فرصتهای بسیاری برای نوآوری و رشد فراهم میکند. باوجود چالشهای موجود، صنعت موسیقی با بهرهگیری از فناوریهای جدید و مدلهای کسبوکار نوآورانه میتواند به توسعه و پیشرفت خود ادامه دهد.
