به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر سعید رضا عاملی پیش از ورود به مبحث انسجام اجتماعی، بر اهمیت هویت ملی و هویت اجتماعی تاکید کرد. او بروز شگرف انسجام و سرمایه اجتماعی در روزهای اخیر را، در بسترِ همین هویت‌ها معنابخش دانست. دکتر عاملی هویت را امری آنی و ناگهانی ندانست، بلکه محصول یک فرایند طولانی تاریخی و اجتماعی توصیف کرد که هم در هویت فردی و هم در هویت اجتماعی به معنای ما ایرانیان تجلی می‌یابد. او هویت را در درجه اول امری ذهنی، شناختی، و عمدتاً ناخودآگاه دانست که در قالب باورها، علایق و داشته‌ها و نداشته‌های فرد شکل می‌گیرد و در نهایت به مفهوم بودن و نبودن (چه هستیم و چه نیستیم) گره می‌خورد.

 

برای درک هویت ایرانی و مولفه‌های وحدت‌بخش آن، دکتر عاملی به گستره‌ی تاریخ هزاره‌ای ایران بازگشت و عناصر متراکم شده‌ای را که این هویت را شکل داده‌اند، مورد بررسی قرار داد. وی به طور مشخص به دو مؤلفه‌ی اساسی اشاره کرد.

 

دکتر عاملی معتقد است که توحیدگرایی یکی از قوی‌ترین عناصر وحدت‌بخش هویت ایرانی است. این باور، چه در میان کسانی که به تمام ابعاد دین توجه دارند و چه کسانی که صرفاً به برخی ابعاد آن عنایت دارند، ایرانیان را به هم پیوند می‌زند. او با اشاره به حضور ۳۰ میلیون زائر امام رضا (ع) در یک سال، تنوع و کثرت هویتی ایرانیان را در این گردهمایی عظیم به نمایش گذاشت. از انقلابی و غیرانقلابی، مذهبی و غیرمذهبی، ملی و غیرملی، همه به آستان حضرت رضا (ع) توجه نشان می‌دهند. همچنین، مراسم ماه محرم و سوگواری‌هایی که برگزار می‌شود، با حضور زرتشتیان، مسیحیان، ارامنه، اهل سنت و شیعیان، تجلی‌گر این کثرت وحدت‌بخش است. 

 

وی یادآور شد که در سال ۱۳۵۹، رهبر معظم انقلاب، نگاه به توحید را عنصر و مرجع اصلی انقلاب اسلامی خوانده بودند. دکتر عاملی بیان کرد: هر امری بدون نام خدا ابتر و ناقص می‌ماند. این توجه به خالق هستی، حتی در باور ایرانیان باستان به اهورا مزدا که ترجمه آن خداست و خالق هستی بوده، ریشه دارد. در مسیر تاریخ ادیان نیز، شخصیت‌هایی چون ابراهیم خلیل، موسی، عیسی و سایر انبیاء، همه پیرو ابراهیم خلیل بوده‌اند که یک موحد بوده و خداوند او را با آزمون توحید، به ایثار و از خودگذشتگی دعوت کرده است.

 

دکتر عاملی، از خودگذشتگی را عنصر بزرگ دیگری در هویت ایرانی دانست. او فرهنگ ایثار و شهادت را ریشه‌دار در تاریخ ایران خواند و به دوران جنگ تحمیلی اشاره کرد که در آن، بچه‌ها روی مین می‌خوابیدند تا دیگران عبور کنند. 

 

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی از مقایسه‌ وضعیت فروشگاه‌ها در ایران و اسرائیل در مواقع بحرانی و روزهای اخیر سخن گفت و بیان داشت که در ایران، بر خلاف اسرائیل که دچار کمبود مواد غذایی شد، هیچ مشکلی پیش نیامد؛ این را ناشی از فرهنگی دانست که سینه به سینه و نسل به نسل از اجداد به ما ارث رسیده و ما میراثدار فرهنگ از خودگذشتگی هستیم.

 

 

دکتر عاملی عنصر سوم مهم در هویت ایرانی را شکوه و جلال دانست و معتقد است ایرانیان به شدت بلندنظر، پیشرفت‌گرا و تمدن‌ساز هستند. آن‌ها خود را در مقیاس‌های زندگی با گزاره‌های بزرگ و شاخص‌های بلند مقایسه می‌کنند. وی به نقل از استادی در استرالیا گفت که توقعات ایرانیان از زندگی جزو بالاترین‌ها در جهان است و همین شکاف بین توقع و واقعیت، باعث پیشرفت ملت می‌شود. او تاکید کرد که ملتی که الگوی والا دارد، به کم راضی نمی‌شود و به تمدن بزرگ می‌اندیشد. اگر امروز از تمدن نوین اسلامی صحبت می‌کنیم، این نگاه تمدنی، که در گذشته ریشه دارد و به آینده می‌نگرد، از همین شکوه گرایی و تمدنی نگاه کردن نشأت می‌گیرد. این عنصر به ما در جنگ ۱۲ روزه کمک کرد؛ ایرانیان به سرعت متوجه شدند که اسرائیل غاصب به دنبال تجزیه، فروپاشی و تخریب ملت ایران است و نگاه بالا به پایینی را که ترامپ به دیگران دارد، درک کردند. او همچنین به نگاه نژادپرستانه انگلیسی‌ها در قرن هجدهم و نوزدهم اشاره کرد که فرهنگ را متعلق به خود می‌دانستند و دیگران را فاقد فرهنگ تلقی می‌کردند. دکتر عاملی این را در مقابل استعداد و نبوغ جامعه ایرانی دانست که دانشمندان ایرانی را در دانشگاه‌های برتر جهان مورد تقاضا قرار داده است؛ سرمایه انسانی ایران مورد طمع همگان است و این نشان از یک سرمایه عظیم در این سرزمین دارد که دیگران به آن طمع دارند و در نهایت به داد ما می‌رسد.

 

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی به شدت به بحث دوگانه‌سازی امت و ملت که در این ایام مطرح شده بود، انتقاد کرد. او پرسید که واقعاً این تفکیک چه کمکی به انسجام ملی می‌کند و چه ضرورتی دارد که این بحث پیش کشیده شود، جز اینکه در پازل طرف مقابل قرار گیرد؟ وی با استناد به تاریخ و معارف دینی، اظهار داشت که امت پیغمبر غیر از ملت پیغمبر نبودند؛ بلکه همان ملت اسلام و همه‌ی آحاد جامعه بودند. تفکیک کردن بین مردم به این معناست که ما در حوزه ولایت، ولایت همه‌ی مردم را نداریم و ولایت بخشی از مردم را داریم. او تاکید کرد که همه مردم حوزه حکمرانی را در بر می‌گیرند و وظیفه‌ی رهبری شامل همه‌ی آن‌ها می‌شود. تفکیک‌ها همیشه برای ما مسئله‌ساز بوده‌اند. او این پرسش را مطرح کرد که آیا امروز ایران را می‌توان از اسلام جدا کرد؟ و پاسخ داد که ایران، ایرانی است که از اهورا مزدا آغاز شده، به اسلام ادامه پیدا کرده و امروز به انقلاب اسلامی پیوسته؛ این یک پیوستار تاریخی است.

 

دکتر عاملی ابراز نگرانی کرد که این سرمایه‌ی عظیم اجتماعی که در سطح جهانی برای ایران به وجود آمده، چگونه ماندگار خواهد شد و چه اتفاقاتی باید بیفتد تا این سرمایه حفظ شود. وی دو عنصر کلیدی را برای ماندگاری این سرمایه برشمرد.

 

دکتر عاملی تاکید کرد که اولین و مهم‌ترین عنصر، اصلاح نگرش ماست. باید همه‌ مردم را دوست داشته باشیم. او به کلام امیرالمومنین (ع) به مالک اشتر در خطبه‌ی نمادین دوره‌ی حکمرانی ایشان اشاره کرد که به مالک می‌فرمایند دل تو را از محبت مردم پر کن؛ زیرا که این مردم یا هم دین تو هستند و یا هم نوع تو. او تاکید کرد که دایره‌ی هم نوع بسیار وسیع است و هر انسانی که مخلوق خداوند است و انسان است، مشمول این محبت می‌شود. این محبت باعث می‌شود خوبی‌های آدم‌ها را ببینیم، در حالی که نفرت باعث جداسازی می‌شود. او این فضا را فضای مثبتی ندانست و تاکید کرد که نگاه به همه‌ی جامعه به عنوان جامعه اسلامی بایسته است. او به ۲۴-۲۵ نماینده اهل سنت در مجلس شورای اسلامی و نمایندگی اقلیت‌های دینی اشاره کرد و این را در کشورهای مدعی دموکراسی پیدا نمی‌دانیم. او در مثال به انگلستان اشاره کرد که با وجود اینکه یک نماینده مسلمان وارد مجلس شده، اما این نماینده، صاحب پرفروش‌ترین صنعت الکل است. در مقابل، جامعه ایرانی، جامعه‌ای قوی است، اما با نگرش‌هایی که بعدها به وجود آمد، یواش یواش شروع کردیم به یک سری خودی و یک سری غیرخودی نگاه کردن. او این دیگری‌سازی را خارج از جامعه اسلامی دانست و گفت که در جامعه اسلامی، دشمن غیرخودی است و جامعه‌ی اسلامی، خودی است. 

 

 

دکتر عاملی با تأکید بر اینکه دشمن در صدد است با ایجاد تصویری منفی و هراس‌انگیز از ایران، زمینه را برای اقدامات خصمانه خود فراهم کند، روشن ساخت که این دیگری‌سازی و دیگری‌هراسی ریشه در توسعه نظام سلطه دارد. این تئوری به سلطه‌گران اجازه می‌دهد تا با توجیهاتی نظیر خشونت ملت، ترسناکی، یا عدم تمایل به گفتگو، ملت‌ها را منزوی کرده و از همکاری‌های بین‌المللی محروم سازند. وی افزود که نظام سلطه برای توجیه جنگ، ناگزیر است تا رمزی را برای خود رمزگشایی کند و آن رمز، همان برساختن تصویری هراس‌آور از ملت مورد هدف است. این تلاش دشمن، ایجاد فضایی است که در آن دیدگاه منفی جهانی نسبت به ایران تقویت شود.

 

 

در مقابل، دکتر عاملی به تحولات سه دهه اخیر اشاره کرد که طی آن جنگ‌های بزرگی رخ داده و جهان به طور فزاینده‌ای از خشونت و جنگ خسته شده است. وی با قاطعیت بیان داشت که بزرگترین پویش اجتماعی جهان امروز، پویش ضد جنگ است و پس از آن، پویش طرفداران محیط زیست قرار دارد. این فراگیری پویش‌های صلح‌طلبانه، که با تنوع فرهنگی، دینی و ملیتی در سراسر جهان همراه است، نشان‌دهنده آن است که مردم جهان دیگر تمایلی به نگاه نیرنگ ندارند و عقلانیت صلح را می‌پسندند. این واقعیت، زمینه‌ای مناسب برای ایران فراهم می‌آورد تا در عرصه بین‌المللی، رویکرد صلح‌آمیز و گفتگو محور خود را برجسته سازد.

 

 

دکتر عاملی به تهاجم اخیر رژیم صهیونیستی علیه ایران و حمایت آشکار آمریکا اشاره کرد و آن را عاملی دانست که باعث ترکیدن بغض نهفته دنیای غرب نسبت به این رژیم شد. وی توضیح داد که غربی‌ها امروز به شدت از این نظام صهیونیستی ناراضی هستند. او ابزارهای فشار صهیونیست‌ها را تشریح کرد و گفت: حفظ دائمی نگرانی در میان مردم جهان برای توجیه اقدامات خصمانه، ایجاد فضایی که با برساختن قوانین من‌درآوردی، تحریم‌های یک‌سویه و فاقد مشروعیت حقوق بین‌المللی را توجیه می‌کنند و قانون ضد یهود ابزاری برای سرکوب هرگونه نقد و یا بیان دیدگاه منفی نسبت به یهودیان و صهیونیست‌ها، که نقادان را با جریمه‌های سنگین روبرو می‌کند، از جمله این ابزارهاست. 

 

سلطه رسانه‌ای با ایجاد خفقان و کنترل روایت‌ها در رسانه‌ها دیگر ابزار رژیم صهیونی است که مورد استفاده قرار می دهد که نمونه آن را دکتر عاملی در تجربه خود در کانادا شرح داد که چگونه اتاق‌های فکر صهیونیستی در رسانه‌ها حضور داشته و تلاش می‌کنند تا فضای رسانه‌ای را علیه ایران هدایت کنند.

 

 

به گفته دکتر عاملی، واکنش متقابل و کوبنده جمهوری اسلامی ایران به حمله اسرائیل، جسارتی را در مردم جهان تقویت کرده تا اعتراضات خود را بروز دهند. او به تبلیغات گسترده علیه ایران در ۴۷ سال گذشته اشاره کرد که با دروغ‌پردازی‌های متعدد و هراس‌افکنی‌هایی چون ایران‌هراسی، شیعه‌هراسی، اسلام‌هراسی و انقلابی‌هراسی همراه بوده است. این هراس ترکیبی، این تصور را ایجاد کرده بود که در صورت حمله اسرائیل، مردم جهان با آن همراهی خواهند کرد. اما تجربه ژاپن در جنگ جهانی اول، که با ژاپن‌هراسی و نمایش چهره‌ای وحشتناک از رفتار ژاپنی‌ها همراه بود و مردم آمریکا را به این سمت سوق داد که چرا کل ژاپن نابود نشد، امروز دیگر کارساز نیست. دکتر عاملی با قاطعیت اعلام کرد که حربه رسانه‌ای و حربه دیگری‌هراسی و دیگری‌سازی دیگر کار نمی‌کند.

 

 

دکتر عاملی با ردّ تعبیر عقب‌نشینی برای رویکرد مذاکره در شرایط فعلی، بر این نکته تأکید کرد که ایران نباید باب گفتگو را ببندد و نباید از فضای بین‌المللی هراس داشته باشد. وی این هراس را برآمده از هراس از خود دانست و تقویت آن را مضر خواند. حضور پررنگ، کارشناسانه و مؤثر در تمامی نهادهای بین‌المللی، از سازمان تجارت جهانی تا سازمان بهداشت جهانی، و تقویت حضور کارشناسان در این فضاها، برای تأمین حقوق ملت ایران ضروری است.

 

 

دکتر عاملی همچنین به زمانی اشاره کرد که دشمن از گفتگو سخن می‌گوید و می‌داند که پاسخ ما عدم گفتگو است. وی تأکید کرد که واکنش ایران چه مثبت و چه منفی، باید ناظر بر منافع ملی باشد. سخنان دکتر عراقچی مبنی بر توجه به منافع ملی و مردم ایران و همچنین تأمین احترام ملت ایران در گفتگو، مورد تأیید دکتر عاملی بود. وی با اشاره به اهمیت ارتباطات، کاهش اختلال را از طریق گفتگو دانست و بیان کرد که در صورت عدم گفتگو، انحصار ذهنی حاکم می‌شود که سرشار از خطا است.

 

 

همسطحی اجتماعی یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم مطرح شده از سوی دکتر عاملی بود. وی این مفهوم را به معنای قرار دادن خود در جایگاه دیگران و تبادل موقعیت دانست که منجر به شکل‌گیری همدردی اجتماعی می‌شود. همین همدردی، دلیل اعتراضات گسترده جهانی نسبت به جنگ ناجوانمردانه اسرائیل علیه ایران و همچنین همدردی با مردم غزه است. این احساس همدردی زمانی رخ می‌دهد که فرد حس کند کودک خود او کشته شده، گرسنه است و در تهدید فاجعه انسانی قرار دارد.

 

 

در پایان، دکتر عاملی به نکته‌ای حیاتی اشاره کرد: خطرزایی فقط از طریق بمب اتم نیست، خطرزایی امروز آگاهی ملت‌هاست. اگر ملت‌ها آگاه شوند، دیگر نیازی به بمب اتم نیست، زیرا این آگاهی، خود ابزار قدرتمندی است. او هشدار داد که اقداماتی نظیر هیروشیما و ناکازاکی در دنیای امروز، در درجه اول بمب را در خود آمریکا منفجر خواهد کرد، چرا که همه سوار یک کشتی هستند و آگاهی به خطرات دارند. این آگاهی، از صرف داشتن بمب، قدرتمندتر است.

 

دکتر عاملی در نهایت به قدرت بازدارنده دفاعی ایران اشاره کرد که از موشک‌ها استفاده کرده و اسرائیل را در موضع ضعف قرار داده است. وی تأکید کرد که اسرائیل پس از چهار روز از آغاز درگیری، دنبال صلح و آتش‌بس بوده است، چرا که در آستانه نابودی قرار گرفته بود. جزیره امنی که به اسرائیل وعده داده شده بود و ملت‌سازی که صورت گرفته بود، با اعتراضات گسترده مردم اسرائیل مواجه شد و ماهیت صهیونیستی به جمعیت اسرائیل منتقل شده است. سخنان دکتر عاملی نشان داد که ایران با اتکا به قدرت درونی و دیپلماسی هوشمندانه، می‌تواند در برابر تهدیدات بین‌المللی ایستادگی کرده و جایگاه خود را در عرصه جهانی تقویت کند.

 

 

دکتر عاملی مفهوم اقتدار مستقل را در راستای تأمین منافع ملت ایران و آرامش آن دانست و این را از شئون اصلی راهبرد کشور برشمرد. وی تأکید کرد که قدرت دفاعی ایران، معطوف به تأمین صلح و آرامش است و سرداران سپاه، سرداران صلح هستند، نه جنگ. این اقتدار، دشمن را از ورود به حریم ایران باز می‌دارد، اما در عین حال، در بعد سیاست و راهبرد نرم نیز بسیار قدرتمند عمل می‌کند. دکتر عاملی به فرمان تاریخی رهبر معظم انقلاب در ۲۳ خرداد اشاره کرد که هم نظام دفاعی کشور را بازسازی کرد و هم فرمان پاسخ قاطع را صادر نمود. این فرمان، اگر با اقتدار دفاعی همراه نبود، نمی‌توانست عملی شود. وی ادامه داد که عملیات نظامی علیه رژیم متجاوز اسرائیل، بر اساس فرمان رهبری و در سایه همین اقتدار دفاعی شکل گرفت.

 

 

دکتر عاملی تصریح کرد که تصمیم به پذیرش آتش‌بس، که در روز چهارم از سوی اسرائیل غاصب تقاضا می‌شد، به عنوان یک تصمیم ملی و ذیل اندیشه رهبری شکل گرفت. وی گفت که اگر این تدبیر عقلانی نبود، رسیدن به آتش‌بس در طی ۱۲ روز امکان‌پذیر نمی‌شد. این تصمیم، برای تأمین آرامش اجتماعی، حفظ صلح در کشور و پرهیز از کشتار بیشتر اتخاذ گردید. بنابراین، ما فعلاً آتش‌بس را پذیرفته‌ایم، اما ماجرا ادامه دارد.

 

 

از نگاه دکتر عاملی، وظیفه سازمان‌های بین‌المللی، به ویژه سازمان ملل، آن است که اسرائیل غاصب را به عنوان متجاوز معرفی کرده و به دادگاه لاهه معرفی کنند. همچنین، اسرائیل باید هزینه‌های تخریبی که در ایران وارد کرده را تأمین کند. وی مسئولیت نخبگان اجتماعی را در این مقطع، حفظ وحدت ملی، همبستگی اجتماعی و حس عضویت ملی دانست که در این ۱۲ روز بروز و ظهور خوبی داشت و به عنوان سرمایه اجتماعی ملی و جهانی ایران محسوب می‌شود.

 

 

برای حفظ این سرمایه اجتماعی، دکتر عاملی بر لزوم توجه و احترام به همه مردم تأکید کرد. وی با بلند و پررنگ خواندن این مفهوم، اشاره کرد که ساختار کشور در چینش‌های سیاسی و قانون اساسی تلاش کرده است، اما این نگرش اجتماعی نیازمند اصلاح و ارتقاء است و نخبگان اجتماعی می‌توانند در این زمینه یاری‌رسان باشند تا همه مردم با تمامی ویژگی‌ها و پیکرهایشان مورد احترام قرار گیرند و حقوق اساسی آن‌ها تأمین شود. وی ابراز امیدواری کرد که در عمل، این اتفاق در حال وقوع است.

 

در پایان، دکتر عاملی ضمن تشکر از میزبانی و حضار، مردم شریف ایران را به حفظ نفس پاک ملت که در این ۱۲ روز بروز یافت، دعوت کرد و خواستار تعمیق و استمرار آن شد. وی بر حفظ با هم بودگی و پرهیز از صحبت‌های اختلافی، مقصرسازی‌ها و جریان‌سازی‌ها تأکید کرد و این را موجب خوشحالی دشمن دانست. او حفظ مسیر با همبستگی را تحت رهبری حکیمانه رهبر معظم انقلاب خواستار شد.