دکتر غلامعلی حداد عادل با حضور در برنامه گفتگوی ویژه خبری با تشریح اهمیت «پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم فردوسی» به پرسش‌ها در این باره پاسخ داد. متن کامل این گفتگو به شرح زیر است:

سوال: رهبر معظم انقلاب در دو مناسبت ملی برای اولین بار است که پیامی را صادر می‌کنند اولین آن به مناسبت روز ملی خلیج فارس بود که پیامی را صادر فرمودند و دومی پیامی است که به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم فردوسی ایشان صادر فرمودند. این که ما در میانه این جنگ بالاخره اقتضائات خودش را دارد، گرفتاری‌ها و درگیری‌های خودش را دارد به یک چنین موضوعی مثل زبان، حالا بحث روز ملی خلیج فارس به دلیل موضوع تنگه هرمز می‌گوییم آنجا اهمیت خودش را دارد، ولی بحث پاسداشت زبان فارسی و توجه به شخصیت حکیم فردوسی در این میانه جنگ شاید برای برخی محل سوال باشد که در این بهبهه جنگ و درگیری پرداختن به موضوع زبان و ادبیات فارسی و حکیم فردوسی از چه اهمیتی برخوردار است و چرا ایشان اهتمام داشتند که به مناسبت این روز پیامی را صادر کنند؟

حداد عادل: علت آن خصوصیت شاهنامه است، چون در تاریخ زبان و ادب فارسی بزرگان زیاد هستند ما فردوسی را داریم قبل از فردوسی رودکی را داشتیم بعد همین طور جلو می‌آیید نظامی است ثنایی است مولوی است سعدی است، حافظ هست، ولی یک خصوصیت فردوسی دارد و شاهنامه دارد و آن این که شاهنامه یک کتاب حماسه است و در واقع شرح دلیری‌ها و جانفشانی‌ها و فداکاری‌های یک ملت است در طول یک تاریخ دراز که حول دفاع از ایران شکل گرفته است. دیگر شما همچنین خصوصیتی را در آثار عرفانی مولانا یا حافظ یا غزل‌های سعدی نمی‌بینید و ملت ما امروز در متن یک چنین دفاع جانانه‌ای است از سرزمین خودش، یعنی در واقع گویی که این شاهنامه و فردوسی دارد حال امروز ملت ما را بیان می‌کند و ملت دارد یک تجدید عهدی با این تاریخ طولانی می‌کند که همه پاسداری از ایران کردند. چو ایران نباشد تن من مباد بر این بوم و بر زنده یک تن نباد، دریغ است ایران که ویران شود، یا اگر سر به سر تن به کشتن دهیم، از آن به که ایران به دشمن دهیم؛ این‌ها حرف کیست؟ این‌ها حرف فردوسی است، ولی این‌ها حرف مردم همین شب‌ها است.
من می‌خواستم این نکته‌ای را خدمت ملت ایران عرض کنم راجع به شکوه شب‌های ایران و آن این است که گاهی وقت‌ها مشرق زمین را اروپایی‌ها و غربی‌ها از جمل ایران را با هزار و یک شب داستان‌های هزار و یک شب می‌شناسند. بنده می‌خواهم بگویم که ملت ایران یک هزار و یک شب تازه‌ای دارد خلق می‌کند، یعنی هزار و یک شب واقعی ملت بزرگی مثل ملت ایران آن هزار و یک شب افسانه‌های شهرزاد و این که مثلا شب عیش و نوش و این‌ها در داستان‌ها آمده و افسانه سرایی‌ها نیست، هزار و یک شب واقعی ملت ایران همین شب‌هایی است که الان دارد به هشتاد شب نزدیک می‌شود و این ملت در روستا و شهر و زن و مرد و پیر و جوان و کاسب و کارگر و دانشجو و استاد و همه دارند از هویت خودشان و وطن خودشان دفاع می‌کنند، به جای هزار و یک شب افسانه‌ای بیایید این هزار و یک شب واقعی ملت ایران را ببینید، این یک تجدید عهدی است با فردوسی و با شاهنامه که فردوسی خواست به نسل‌های آینده بگوید که شما بدانید که نیاکان شما برای حفظ این سرزمین چه فداکاری‌هایی کردند.
امروز این ملت دارد همان فریاد را تکرار می‌کند و بعد هم زبان فارسی را اختیار کرد برای بیان این حماسه و خودش هم خودآگاهی داشت که دارد چه کار می‌کند، گفت پی افکندم از نظم کاخی بلند که از باد و باران نیابد گزند، بی رنج بردم در این سال سی، عجم زنده کردم بدین پارسی؛ یعنی یک جوری گره زد زبان فارسی را به هویت و ملیت ایرانی و درست هم گره زد و بعد خودش هم یک مسلمان راستین و یک شیعه دوازده امامی غیرتمند بود؛ چون یک وقتی بعضی محققان تصور می‌کردند که فردوسی اسماعیلی و هفت امامی بوده ولی بعدا در این اواخر محققانی مثل مرحوم دکتر احمد مهدوی دامغانی در مقاله‌ای با دلایل متقن ثابت کردند که فردوسی شیعه دوازده امامی بوده و خودش هم می‌گوید که برین زادم و هم برین بگذرم یقین دان که خاک پی حیدرم؛ و یک محققی مرحوم ابوالحسنی منظر اصلا یک کتاب راجع به فردوسی نوشته و شاهنامه و عنوان آن هست خاک پی حیدر، یعنی این مرد بزرگ این مرد ایران دوست، این مرد دوستدار زبان فارسی، افتخارش این است که خاک پای امیرالمومنین حضرت علی (ع) است. یک چنین شخصیتی این عشق به ایران و عشق به زبان فارسی، این همین روحی است که بعد از جنگ در فضای پاک ایران در شب‌ها، در اجتماعات مردم گسترده است و من باید از رهبر جدیدمان آیت الله آقا سیدمجتبی خامنه‌ای تشکر کنم که در این شرایط به درستی انگشت گذاشتند روی اهمیت شاهنامه و پیام فرستادند به مناسبت ۲۵ اردیبهشت و من بعنوان خادم فرهنگستان زبان و ادب فارسی از ایشان تشکر می‌کنم.
البته از بختیاری‌های ما این بوده که در این نزدیک ۵۰ سال گذشته از سال ۵۷ تا حالا که انقلاب به پیروزی رسیده، دو رهبر قبلی امام راحل و امام شهید ما، هر دو عاشق زبان فارسی بودند، هر دو شاعر بودند و هر دو به یک زبانی تکلم می‌کردند که خیلی دلنشین بوده برای مردم و رهبر شهید همواره بر حفظ زبان فارسی تاکید داشتند به شاعران توجه داشتند، از صدا و سیما انتظار تقویت زبان فارسی داشتند یعنی واقعاً یکی از دغدغه‌های دائمی رهبر شهید همین توجه به زبان فارسی بود و احترام به فردوسی و من یادم هست تا سال‌ها بر سر در تالار فردوسی دانشکده ادبیات که من معلم آنجا هستم البته من آنجا ادبیات فارسی درس نمی‌دهم من معلم فلسفه هستم در دانشکده ادبیات ولی بالای در ورودی تالار فردوسی این عبارت رهبر شهید را نوشته بودند که فردوسی را حکیم بزرگی می‌دانم، یک عبارتی شبیه به این، یعنی ایشان این مقام را برای فردوسی قائل بودند. حالا این پسر ارجمند همان راه پدر را در احترام به فردوسی شاهنامه ادامه دادند و امسال که ملت ما دارد یک حماسه تازه‌ای خلق می‌کند، یک حسن انتخاب و تشخیص درستی دادند که اصلا به مناسبت روز زبان فارسی و روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی پیام مستقلی بفرستند. پیام کوتاه است ولی نکات متعددی در آن هست، کلیدجمله‌های فراوانی دارد که هر کدام جای بحث دارد برای خودش.
 
سوال: همانگونه که فردوسی از زبان و ادبیات فارسی پاسداری کرد و صیانت کرد از این زبان که خودش هم اشاره می‌کند، به نظر می‌رسد توقع رهبری در این پیامی که مطرح فرمودند این است که به مثابه همان کاری که او انجام داد ما هم در صیانت از تمدن و فرهنگ ایرانی همان اتفاق را رقم بزنیم و بعد او از مردم و از هنرمندان درخواست می‌کند که مبعوث شوند همانگونه که مردم مبعوث شدند و بعثت هنرمندان را مطرح می‌کنند. الزامات این بعثت چیست به نظر شما؟ هنرمند چطور می‌تواند مبعوث شود؟ که در امتداد بعثت مردم بتواند در صیانت از فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی اقدام کند؟
حداد عادل: اولا می‌خواهم عرض کنم که این اتفاق هم اکنون افتاده یعنی هر کس به فیلم‌های این تجمعات، اجتماعات شبانه مردم توجه کند می‌بیند که روزی یکی دو تا سرود حماسی جدید دارد ابداع می‌شود، یعنی شما الان از اول این تجمعات تا امروز یک آماری بگیرید ببینید که چند تا سرود حماسی ساخته شده با چند لحن و با چند آهنگ و چقدر شاعر جدید و خواننده جدید و هنرمند جدید وارد عرصه شده.

سوال: اولین هایش هم که از شاهنامه وام گرفته بود، تو رستم تهمتنی.
حداد عادل: یعنی یک شکوفایی حیرت انگیزی در خلق آثار هنری همراهی با مردم پدید آمده، مثلا ممکن است قبلا در سال فرض کنید ۴ تا چنین سرودی در صدا و سیما ساخته می‌شد، الان شاید روزی دو تا ساخته می‌شود، بنده که توجه می‌کنم و گوش می‌کنم هم به عبارت‌ها و اشعار و هم به سابقه تاریخی این‌ها که کدامیک با مثلا مفاهیم اسلامی نزدیک‌تر است کدامیک با مفاهیم ملی نزدیک‌تر است؟ کدامیک ترکیب هر دو است؟ کدام از نظر آهنگ به نوحه‌ها شبیه‌تر است؟ کدامیک به موسیقی‌های دیگر شبیه‌تر است؟ من دقت می‌کنم، حیرت آور است که این اندازه خلق اثر هنری و در واقع هنرمندان فهمیدند چه کار کنند و مردم را گرم نگه میدارند یعنی این مردمی که همه کار و زندگی شان را می‌گذارند کنار و هر شب مثل نماز حضور در این اجتماعات را بر خودشان واجب می‌دانند، هنرمندان قدر این مردم را دانستند و واقعا در شیپور، چون هنر شیپور انقلاب است، در این شیپور دارند می‌دمند و مردم گرم هستند.
حالا اگر یک هنرمندی هم راه خودش را گم کرده و به قول رهبر شهید در سمت درست تاریخ نایستاده، ایشان خطاب به آن عده هم می‌گویند که بیایید و بعثت مردم را امتداد بدهید و شما در راستای ملت خودتان قدم بردارید، ملتی که دارد از تمامیت ارضی این سرزمین دفاع می‌کند، ملتی که از هویت ایران دفاع می‌کند، دشمن را بشناسید که چه نیاتی دارد، ملت را بشناسید که چطور جان و مال خودش را فدای وطن خودش کرده و ایستاده، هنرمند هم اگر هنوز متوجه نشده به این رودخانه زلال بپیوندد. این پیام ایشان کلید واژه‌های متعددی دارد. از جمله یک جا می‌گویند زبان فارسی رشته اتصال اندیشه است این خیلی مهم است که ما یک ملتی هستیم که با گذشتگان خودمان و با معاصران خودمان بوسیله این زبان پیوند برقرار می‌کنیم و عمق ما در تاریخ به اندازه‌ای است که ما یک کتابی داریم راجع به تاریخ خودمان، راجع به سرگذشت ملت خودمان که بیش از هزار سال پیش سروده شده و امروز وقتی خوانده می‌شود همه می‌فهمند.

سوال: و اصلا به همان زبان صحبت می‌کنند.
حداد عادل: بله، من بچه بودم یادم هست مثلا شش هفت سالم بود، آن زمان رادیو خیلی فراوان نبود، چه برسد به تلویزیون که اصلا اختراع نشده بود. در جنوب تهران یک قهوه خانه بزرگی بود که مثلا شاید فضای ۵۰۰ متری مردم می‌رفتند آنجا می‌نشستند، آن وقت این مردم نیوشای یعنی شنوای نقالی و شاهنامه خوانی بودند و شما در خیلی از روستا‌های ایران تا همین اواخر اشخاصی داشتید که کل شاهنامه را حفظ بودند و همان روستاییان ما تا چه رسد به شهری‌ها، این‌ها با شاهنامه انس داشتند، این زبان هزار سال پیش، ببینید زبان چقدر رشد کرده بود که در هزار سال پیش به بلوغ رسیده بوده، بنده می‌گویم نخیر دلیل بر بلوغ است یعنی این زبان زودتر از زبان‌های دیگر آن دگردیسی‌های لازم را در طول تاریخ طی کرده بود و هزار سال پیش به درجه‌ای از تکامل رسیده بود که امروز ما می‌فهمیم در حالی‌که شکسپیر را انگلیس‌ها امروز باید برایشان توضیح بدهند ولی ساده کنند تا بفهمند، اما فردوسی را هم میفهمند یعنی وقتی سعدی می‌آید اون بیت فردوسی رد دوخت و دوز می‌کند در ابیات خودش اصلاً مردم نمی‌توانند بفهمند کدام مال فردوسی است کدام مال سعدی می‌گوید چه خوش گفت فردوسی پاک‌زاد که رحمت بر آن تربت پاک باد میازار موری که دانه کش است که جان دارد و جان شیرین خوش است یعنی این قدر این فردوسی زبانش نزدیک است آن وقت ایشان میگوید رشته اتصال اندیشه بعد می‌گویند.
این زبان فارسی مرز‌های هویتی ایرانیان را تشکیل می‌دهد خوب بله دیگر ما جزو شناسنامه مان در دنیا یکی‌اش اینه که مسلمانیم یکی دیگر این که فارسی زبانیم و این ما را مشخص می‌کند بعد یه نکته دیگر گفتند که داستان‌های اسطوره‌ای فردوسی واقعیت زندگی و شخصیت قهرمانانه آنان بوده یعنی اینها توهم نیست، تخیل نیست اینها شخصیت آن قهرمانان بود و مثلاً خود مقام معظم رهبری امام شهید ما ایشان اسفندیار را یک شخصیت آرمانی در شاهنامه میدانستند و توصیه کرده‌اند که هفت خوان اسفندیار را هنرمندان رویش کار کنند و یک نمایش خیلی باشکوهی روی صحنه آمد تحت همین عنوان به توصیه رهبر شهید ایشان هم می‌گویند که این شخصیت قهرمانان بود آن وقت مفاهیم انسان‌ساز سلحشورانه و قرآنی شاهنامه یک نکات ظریفی در شاهنامه هست که اهل فن توضیح دادند اینها تفسیر آیات قرآن می‌گوید به بینندگان آفریننده را نبینی آزار بیننده را یک همچین چیزی که اگر درست یادم باشد که، چون یه اختلاف نظری بوده بین متکلمان که آیا ما با چشم سر می‌توانیم خدا را ببینیم یا نه، چون در قرآن آمده لا تدرکه الابصار و هو یدرک الابصار بعد فردوسی می‌گوید که نمی‌توانی ببینی یعنی همان به بینندگان آفریننده را نبینی مرنجان دو بیننده را این تفسیر قرآن و مفاهیم قرآنی است و همان شروع اصلاً شاهنامه که به نام خداوند جان و خرد این مفاهیم قرآنی است بعد همه اقوام و اقشار و در حفظ هویت، اصالت، استقلال مبارزه با ضحاک یعنی تو گویی که فردوسی شاهنامه را برای امروز ایران سروده و بعد ایشان تکلیف بزرگی می‌گوید بر دوش اهالی فرهنگ و هنر است که اشاره کردیم و بالاخره اینکه استقلال تمدنی و مقابله با تهاجم زبانی و فرهنگی و سبک زندگی آمریکایی که می‌بینیم دیگر به چه ابتذالی کشیده شد که جزیره اسپتین دیگر نماد سبک زندگی آمریکایی شده در دنیا ایشان می‌گوید که فردوسی شاهنامه زبان فارسی هم ما را به پرهیز از از این سبک زندگی دعوت می‌کنند من یه نکته‌ای عرض بکنم و اون اینکه یکی از اشتباهات آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها در حمله به ایران این بود که اینها ملت ایران را نمی‌شناختند و تاریخ ایران را نخوانده بودند من شنیدم که ترامپ در یکی از مصاحبه‌هایی که با یک مجری تلویزیونی می‌کرد پرسید که ایران چقدر جمعیت دارد یعنی این آدم حتی جمعیت امروز کشور ایران را نمی‌دانسته حالا شما فکر کنید این چیزی است که هر بچه مدرسه‌ای باید دبستان یاد بگیرد در دبیرستان یاد بگیرد در درس جغرافیا یک کسی می‌خواهد حمله بکند به یک کشور نداند که جمعیت این کشور چقدر است اگر کسی این ملت را می‌شناخت شاهنامه را می‌شناخت جور دیگه‌ای با این ملت رفتار می‌کرد من یه نکته‌ای می‌خواهم خدمت شما عرض کنم یک کتابی است به نام آینده قدرت این به فارسی ترجمه شده در اصل کتاب مال دو هزار و یازده است مؤلفش جوزف نای است درباره چهار کشور برزیل و روسیه و هند و چین صحبت می‌کند درباره چین مؤلف یه حرفی می‌زند می‌گوید که ما در اون زمان حالا صد و شصت و دو تریلیون دلار بدهی داریم به چین ولی می‌گوید این جای نگرانی نیست، چون به دلار است و دلار هم دست خودمان نقش تعیین می‌کنیم این مهم نیست این آدم آمریکایی در این کتاب می‌گوید نگرانی ما از قدرت صنعتی چین نیست از قدرت نظامی چین نیست نگرانی ما از بنیاد کنفسیوس در چین است بنیاد کنفسیوس یک بنیادی مثل بنیاد سعدی ما در ایران است که نگهبان زبان فارسی و مسئول و متولی آموزش زبان فارسی در خارج کشور است چینی‌ها هم سال‌هاست یک بنیادی به نام کنفسیوس حکیم خودشان تاسیس کردند که وظیفه‌اش گسترش فرهنگ و زبان چینی در دنیاست این آقای مؤلف در این کتاب می‌گوید که ما نگران چین هستیم از آن جهت که ارد رهنگ و آداب و تمدن خودش را در جهان صادر می‌کند و گسترش می‌دهد ببینید یعنی آن قدرت و قوت ملت‌ها به فرهنگ و تمدن خودشان است و زبان فارسی شاهنامه یک همچین جایگاهی در تاریخ ما دارد به هرحال کاملاً پیام به جایی بود یک عبارت عربی هست که علما گاهی می‌گویند این موقع‌ها یعنی اونی که این پیام را صادر کرد شایسته بود و در جایگاه درست خودش نشسته بود و اهلیت داشت، شایستگی داشت برای اینکه که چنین پیامی بدهد و اون مخاطبی که این پیام داشت آن مخاطب هم مخاطب شایسته‌ای بود، این واقعاً که در حق این پیام باید این‌طور گفت.

سوال: یک نکته‌ای و تعبیری را ایشان بکار می‌برند تحت عنوان پدافند زبانی یعنی اونجایی که صحبت از استقلال تمدنی می‌کنند و هجمه‌هایی که هجمه زبانی، هجمه فرهنگی در مقابلش پدافند زبانی را مطرح می‌کنند این پدافند زبانی چه کارکردی دارد اصلا به چه معنی است و این کار‌هایی که جناب عالی اشاره کردید که در همین ایام هم داریم می‌شنویم اینها چقدر می‌تواند کارکرد پدافند زبانی داشته باشد برای ما؟
حداد عادل: این زبان فارسی یکی از ستون‌های هویت ملی ماست خوب یک دشمنی وقت می‌خواهد یک ملتی را درهم بشکند میرود سراغ ستون‌هایی که این بنای هویت آن ملت رویش استوار شده آن ستون‌ها را خرد کند و بشکند یکی اعتقادات مردم است که سال‌هاست ما شاهدیم که اینها با اخلاقیات ملت ما با اعتقادات ملت ما با خداپرستی با دین‌داری با معنویت این ملت مخالفت می‌کند یکی دیگه‌اش هم زبان فارسی است یعنی شما این را قطعاً بدانید که اگر خدای نخواسته یک روزی زبان فارسی صدمه ببیند این ملیت ایرانی صدمه می‌بیند برای این این زبان با این بعد همزاد بوده یعنی هر چی شما به گذشته برگردی می‌بینی زبان فارسی بوده حالا امروز فارسی جدید زبان پهلوی فارسی میانه بوده و بعد فارسی باستان مثل پدر و پدربزرگ و پسر و نوه یعنی از روزی که شما با ملتی به نام ملت ایران در تاریخ سروکار دارید ببینید زبان فارسی هم همزاد این ملت بوده خوب حالا لطمه زدن به این زبان زشت کردن این زبان و بدون توجه لغات خارجی وارد کردن به در و دیوار به تابلو‌ها و نمی‌دانم مغازه‌ها به بسته‌بندی‌ها ایشان وقتی می‌گویند پدافند زبانی یکی همین که ما این زبان را به‌عنوان یک سلاح در اختیار بگیرید و همان‌طور که جان‌فشانی می‌کنید برای حفظ وطن تان برای حفظ این زبان هم جان‌فشانی کنید و این زبان به عنوان یک سلاح برای حفظ استقلال خودتان استفاده کنید.

سوال: و به نظر شما در این روزگار اگر بخواهد یه یک اثر هنری در تراز شاهنامه فردوسی خلق بشود که اثر فاخری باشد و مانایی و ماندگاری شاهنامه را داشته باشد به نظر شما در چه حوزه‌ای می‌تواند اتفاق بیفتد و چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟
حداد عادل: سؤال سختی می‌کنید یعنی اول باید فردوسی پیدا بشود تا بعد از او بخواهیم که شاهنامه اش پیداشود، یعنی بالاخره ما همان فردوسی را حفظ کنیم و در واقع بفهمیم و عزیز بداریم و آن پاکی آن زبان را حفظ بکنیم خیلی هنر کردیم خیلی خوب است برایمان.

سوال: آقای دکتر راجع به خودت به فرهنگستان زبان فارسی هم مایل هستید که بفرمایید از اقداماتی که در این حوزه انجام داده در پاسخ داشت زبان و ادب فارسی و برنامه‌هایی که برای آتیه خواهد داشت؟
حداد عادل: بله، عرض کنم حضورتان که خب طبیعیه و جا هم دارد که در روزی که با تصویب شورای انقلاب فرهنگی روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی نامیده شده یک گزارش کار مختصری از فرهنگستان داده بشود فرهنگستان به عنوان مهم‌ترین نهادی که مسئول نگاهبانی از این زبان آینده‌نگری برای این زبان باید بکند قوت‌های این زبان را تشخیص بدهد و آسیب‌شناسی بکند از وضعیت کنونی زبان فارسی خوب خوشبختانه فرهنگستان یک نهادی است که سی و شش ساله شده یعنی ما بلافاصله بعد از پایان جنگ تحمیلی هشت ساله شاهد بودیم که شورای انقلاب فرهنگی تاسیس فرهنگستان‌ها از جمله فرهنگستان زبان و ادب فارسی را تصویب کرده و ما الان یک تاریخ سی و شش ساله‌ای از فعالیت داریم بنده به دو تا فعالیت اشاره می‌کنم یکی واژه گزینی است که فرهنگستان بی توفیق نبوده در یافتن معادل برای اصطلاحات خارجی در رشته‌های مختلف و ما در حدود هفتاد و چند هزار حالا شاید مثلاً هفتاد و چهار هزار معادل فارسی برای اصطلاحات علمی و فنی فرنگی به تصویب رساندیم اگر می‌خواهید بدانید که این رقم در مقایسه با دو فرهنگستان اول و دوم که قبل از انقلاب فعال بودند چیه باید بگویم که مجموع مصوبات دو فرهنگستان قبل به شاید سه هزار تا واژه نمی‌رسیده و ما نزدیک به هفتاد و پنج هزار معادل تصویب کردیم سال گذشته در نمایشگاه ما یک فرهنگ لغت منتشر کردیم که در واقع فرهنگ فارسی انگلیسی مصوبات فرهنگستان بود یعنی خود اون یک فرهنگ ضخیم بود که این‌قدر واژه جدید وارد زبان فارسی شده البته با استفاده از همه ظرفیت‌ها و همه تجربه‌ها و مداخله استادان و کار علمی و اینها و بنا داشتیم که جلد دوم آن فرهنگ را که به کیفیت انگلیسی به فارسی باشد امسال در نمایشگاه عرضه کنیم که خورد به جنگ و دیگر ...

سوال: نمایشگاه امسال اثر جدیدی دارید اصلا؟
حداد عادل: اثر جدید داریم ولی این جلد دوم را در نمایشگاه عرضه فکر نمی‌کنم کرده باشیم. ولی بزودی در می‌آید آن آماده شده بود بهرحال این یک کار بزرگ است و ما هم اکنون در فرهنگستان بیش از ۷۰ گروه واژه گزین داریم که در رشته‌های مختلف دانشگاهی از پزشکی و علوم پایه و مهندسی و علوم انسانی و علوم اداری و حتی واژه‌های عمومی فعال هستند. این یک شاخه کار فرهنگستان است یک کار سترگ دیگری هم که من مژده آن را به ملت ایران می‌دهم، تالیف فرهنگ جامع زبان فارسی است. چون ما از زمان مرحوم دهخدا یعنی از حدود ۹۰ سال پیش تا امروز دیگر فرهنگ جامع زبان فارسی تالیف نکردیم. فرهنگستان نزدیک ۳۰ سال است که برنامه ریزی کرده برای تالیف یک فرهنگ ۳۵ جلدی که هر جلد آن حدود ۸۰۰ صفحه است یا ۷۰۰ صفحه است و این فرهنگ جامع زبان فارسی است که هر کلمه‌ای که در زبان فارسی به کار رفته شما دیگر هر چه بخواهید راجع به آن بدانید در این فرهنگ هست یعنی ۱۵۰۰ متن اصیل زبان فارسی را کلمه به کلمه خواندند و هر کلمه‌ای را با آن جمله‌ای که این کلمه در آن بکار رفته بود استخراج کردند از متون که شاهنامه یکی از آنهاست، از نخستین روزی که ما متن مکتوب داریم تا امروز این کتاب‌ها را خواندند و این‌ها را به رایانه دادند، پیکره زبان فارسی درآمده و حالا دارند با استفاده از این پیکره معنا می‌کنند.

سوال: چه زمانی منتشر می‌شود؟
حدادعادل: سه جلد از آن تا حالا منتشر شده جلد چهارم هم انشاالله امسال در سال ۱۴۰۵ من امیدوارم که منتشر شود یک قدری آن مراحل شالوده ریزی و پی افکنی و گودبرداری آن باصطلاح طولانی بوده ولی کار‌های اساسی آن که در این مرحله انجام بشود، سرعت می‌گیرد و آن وقت شما می‌بینید ملت ایران می‌تواند به جهانیان بگوید که من صاحب یک زبانی هستم که فرهنگ لغات آن ۳۵ جلد است. من فقط به شما عرض کنم، در حرف آ که منتشر شده، برای کلمه آتش در این فرهنگ جامع زبان فارسی ۵۷ معنای متفاوت ذکر شده با ذکر شاهد از حدود هزار سال تاریخ زبان فارسی، این کار بزرگ را که زیر نظر استاد دکتر علی اشرف صادقی دارد انجام می‌شود فرهنگستان در دست تالیف دارد که دیگر می‌شود مادر همه فرهنگ‌ها و یک میراث بزرگ و افتخار آمیز است کار‌های دیگر هم فرهنگستان دارد که انشاالله در یک فرصت دیگری خدمت شما باشیم من عرض خواهم کرد.

سوال: توصیه‌ای به مردم دارید؟
حداد عادل: اولا از مردم تشکر می‌کنم که واقعا همانطور که رهبر جدیدمان در اولین پیام خودشان گفتند، گفتند مردم رهبری دارند می‌کنند و کردند، عرض می‌کنم که ملت بزرگ، شما که در راه حفظ استقلال جانفشانی می‌کنید حفظ زبان فارسی را هم بخشی از حفظ استقلال خودتان بدانید و در استفاده از این زبان کوشا باشید و اجازه ندهید که این زبان با ورود بی رویه واژه‌های بیگانه زشت بشود و آن زیبایی و شکوه خودش را از دست بدهد یعنی پاسداری از زبان فارسی را هم مردم عزیز، بخشی از پاسداری از وطن و ملیت و استقلال خودتان بدانید که روح پیام رهبر جدید عزیزمان هم همین است.