• جلسه: 922
• |
• تاریخ تصویب: 22 مهر 1404
• |
• تاریخ ابلاغ: 19 بهمن 1404
• |
• شماره مصوبه: 236
• |
• شماره ابلاغ: 24660

مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور»

---

وزارت آموزش و پرورش
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
سازمان صدا و سیما
مرکز ملی فضای مجازی
وزارت صنعت، معدن و تجارت
وزارت کشور
وزارت ورزش و جوانان
وزارت گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات،
وزارت راه و شهرسازی
نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه_­ها
قوه قضائیه
دانشگاه آزاد اسلامی
سازمان امور اداری و استخدامی کشور
معاونت ریاست جمهوری در امور زنان و خانواده
ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات
فرماندهی کل انتظامی جمهوری اسلامی ایران(فراجا)

مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور» که در جلسه 922 مورخ 1404/7/22 شورای عالی انقلاب فرهنگی و بر اساس مصوبه جلسه 537 شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است؛ به شرح ذيل براي اجراء ابلاغ می­گردد:
مقدمه
مصرف دخانیات به‌ویژه در میان جوانان و نوجوانان تهدیدی جدی برای سلامت عمومی و سرمایه­های اجتماعی ایران محسوب می­شود. بر اساس اطلاعات و آمارهای موجود؛ سن شروع مصرف به شکل نگران­‌کننده­ای کاهش یافته است. همچنین؛ شاهد روند رو به رشد مصرف دخانیات در بین زنان و دختران کشور نیز هستیم. این مسئله نه تنها بار اقتصادی و درمانی سنگینی بر دوش نظام سلامت می­گذارد؛ بلکه با افزایش آسیب­های اجتماعی، چالشی اساسی در مسیر پیشرفت کشور ایجاد خواهد کرد. تجربه جهانی نشان داده است سیاست­های صرفاً محدودکننده و تنبیه‌محور کارایی پایینی در کنترل مصرف دخانیات، دارند. آنچه می­تواند تحول ایجاد کند عبارت است از تدابیر و طراحی مداخلات هوشمندانه فرهنگی و اجتماعی که ریشه­های پذیرش مصرف دخانیات را در لایه­های مختلف جامعه هدف قرار می­دهد. مطابق اقدامات ملی 17 و 18 راهبرد کلان 6 نقشه مهندسی فرهنگی کشور؛ «طراحی و تدوین برنامه جامع فرهنگی و اطلاع­رسانی مضرات و آسیب‌های فردی و اجتماعی مصرف دخانیات از طریق مراجع تخصصی و حرفه‌ای و مراکز فرهنگی و تربیتی مرتبط» و «برنامه‌ریزی برای ارتقای مهارت و توانمندسازی خانواده­های در معرض آسیب و یا آسیب‌دیده در حوزه دخانیات و گسترش اقدامات پیشگیرانه و درمانی با بهره‌گیری از آموزه‌های دینی و فرهنگی»، صراحتاً مورد تأکید قرار گرفته است.
رویکرد فرهنگی و اجتماعی به موضوع مصرف دخانیات را می‌توان به عنوان مکملی بر قوانین موجود در این عرصه و دریچه‌ای نو در برنامه کنترل و مبارزه ملی با دخانیات در کشور دانست. در این راستا، این مصوبه بر پنج عرصه اولویت­دار، شامل: مدارس، دانشگاه­ها و مراکز آموزش عالی، آثار و تولیدات چندرسانه­ای، فضای مجازی، اماکن عمومی و محیط‌های کاری با هماهنگی و مشارکت دستگاه­ها، خبرگان، فعالان و گروه­های مردمی فعال در حوزه پیشگیری و مقابله با مصرف دخانیات، به شرح ذیل تمرکز دارد:

اهم مسائل، راهبردها و اقدامات ملی در عرصه‌های پنج‌گانه و تقسیم کار دستگاهی
الف) مدارس

مسئله اول	رشد گرایش به مصرف دخانیات در نوجوانان و دانش‌آموزان
دستگاه محوری و همکار	دستگاه محوری: وزارت آموزش و پرورش همکاران اصلی: سازمان صدا و سیما، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت کشور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت ورزش و جوانان
راهبرد کلان1 اقدامات ملی	کاهش تقاضا و پیشگیری از شروع مصرف دخانیات در بین دانش‌آموزان با هدف ایجاد و توسعه محیط‌های آموزشی بدون دخانیات از طریق آگاهی‌بخشی هدفمند، تقویت مهارت‌های زندگی و مشارکت فعال خانواده و جامعه در راستای فرهنگ‌سازی نسل بدون دخانیات: 1- طراحی الگوی جامع تعامل و همکاری بین نهادهای آموزشی و خانواده­ها برای شناسایی زودهنگام رفتارهای پرخطر دانش‌آموزان و تعامل فعال خانواده و مدرسه برای آموزش مهارت‌های زندگی به دانش‌آموزان با لحاظ ویژگی‌های ‌دختران و پسران 2- طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی و خدمات مشاوره‌ای ویژه خانواده‌ها با هدف افزایش دانش و مهارت‌های تربیتی در زمینه پیشگیری از مصرف دخانیات و ایجاد محیط عاری از دخانیات در خانه جهت جلوگیری از قرارگیری نوجوانان و دانش‌آموزان در معرض دود دست دوم (به‌ویژه در مناطق پرخطر و کم‌برخوردار و با تأکید بر دختران نوجوان) 3- طراحی سازوکارهای بهره‌گیری از ظرفیت تشکل‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد اجتماعی در برنامه‌ها و طرح‌های پیشگیری از دخانیات در مدارس و تقویت مطالبه­گری اجتماعی در این زمینه
	4- تعیین حریم فرهنگی مدارس عاری از دخـانیات با علامـت‌گذاری و نصـب تابلـوها و پارچه­نوشته‌های هشداردهنده منع استعمال دخانیات 5- تقویت نظارت بر روند مصرف دخانیات در مدارس کشور با پیگیری اجرای قانون ممنوعیت فروش و عرضه مواد دخانی به دانش‌آموزان[1] از سوی واحدهای آموزشی 6- افزایش سرانه تسهیلات ورزشی، تفریحی و فرهنگی دانش‌آموزان و تخصیص سهمی از محل منابع حاصل از أخذ مالیات و عوارض بر دخانیات برای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی پیشگیری از مصرف دخانیات در مدارس 7- تقویت انگیزه دانش‌آموزان برای مبارزه با دخانیات با رویکرد آموزش‌های غیرمستقیم با لحاظ ویژگی‌های ‌دختران و پسران 8- تقویت خودباوری و هویت جنسیتی دختران در راستای کاهش مصرف دخانیات و نیز افزایش حساسیت و مشارکت خانواده‌ها در زمینه کاهش تقاضا و پیشگیری از مصرف سیگار توسط آن‌ها

• دانشگاه­ها و مراکز آموزش عالی

مسئله دوم	روند افزایشی مصرف دخانیات در میان دانشجویان به‌ویژه دانشجویان دختر
دستگاه محوری و همکار	دستگاه‌های محوری: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همکاران اصلی: دانشگاه آزاد اسلامی، وزارت ورزش و جوانان، سازمان صدا و سیما، وزارت صنعت، معدن و تجارت، نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه­ها و معاونت رباست جمهوری در امور زنان و خانواده
راهبردکلان2 اقدامات ملی	کاهش تقاضا و پیشگیری از رواج مصرف مواد دخانی در میان دانشجویان با هدف تحقق دانشگاه­ها و مراکز آموزش عالی عاری از دخانیات: طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی به شکل مستمر و هدفمند درباره مضرات مصرف دخانیات و پیامدهای آن برای سلامت جامعه دانشگاهیان با تأکید بر نفی باورهای غلط، متناسب با زمینه و عوامل گرایش آن‌ها به دخانیات با نگاه ویژه به دانشجویان دختر و حساس‌سازی دختران و خانواده‌ها به آسیب‌های خاص مصرف دخانیات بر زیبایی و هویت جنسیتی دختران و قدرت باروری و سلامت بارداری زنان طراحی برنامه­های فرهنگی، هنری و آموزشی در راستای پیشگیری از تبدیل مصرف سیگار به‌عنوان سبک زندگی دانشجویی و نماد رفتار مدرن، استقلال­طلبانه، روشنفکرمابانه و اعتراضی و کاهش جذابیت این رفتار به‌ویژه در میان دانشجویان دختر
	تدوین چارچوب جامع صیانت از سلامت حریم خوابگاه‌های دانشجویی، واحدهای رفاهی و سایر فضاهای عمومی دانشجویی در برابر مصرف مواد دخانی و دود دست دوم تعیـین حریم فرهـنگی دانشگاه عاری از دخانیات با علامت‌گذاری و نصب تابلوها و پارچه‌نوشـته‌های هشداردهنده منع استعمال دخانیات به‌کارگیری راهکارهای خلاقانه و نوآورانه مشارکت دانشجویان، اساتید و کارکنان در فعالیت‌های کنترل و کاهش مصرف دخانیات در دانشگاه­ها و مراکز آموزش عالی برگزاری رویدادها و جشنواره‌های فرهنگی و هنری و ورزشی دانشجویی با هدف افزایش شاخص‌های سلامت در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی گسترش خدمات حمایت روانی- اجتماعی در راستای حفاظت از سلامت همه‌جانبه دانشجویان و افزایش مقاومت روانی و فرهنگی آنان در برابر فشارهای مختلف برای مصرف دخانیات به‌ویژه در میان دانشجویان دختر 8- ارائه خدمات مشاوره جهت ترک مصرف دخانیات با ملاحظات جنسیتی و تأکید بر سلامت باروری و سلامت همه‌جانبه دختران دانشجو

• آثار و تولیدات چند رسانه­ای

مسئله سوم	نمایش و تبلیغ استعمال دخانیات در آثار و تولیدات چندرسانه­ای
دستگاه محوری و همکار	دستگاه‌های محوری: سازمان صدا و سیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همکاران اصلی: قوه قضائیه، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت کشور، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت صنعت، معدن و تجارت و فراجا
راهبرد کلان 3 اقدامات ملی	ایجاد، توسعه و اجرای دستورالعمل‌های جامع فرهنگی و اجتماعی جهت محدودسازی تبلیغات، نمایش و ترویج دخانیات در تولیدات چندرسانه‌ای و فرهنگی، و نظارت مستمر بر اجرای آن­ها: 1- حمایت از ایجاد کارزار هنرمندان، فعالان رسانه‌ای و سایر گروه‌های مرجع مدافع جامعه عاری از دخانیات انتخاب و حمایت از آثار چندرسانه­ای دارای فرهنگ ترویج جامعه عاری از دخانیات در جشنواره‌های هنری
	3- آموزش و توجیه دست‌اندرکاران، سرمایه‌گذاران، تهیه‌کنندگان و بازیگران آثار چندرسانه­ای، صنعت فیلم و موسیقی در خصوص آشنایی با قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات و آیین‌نامه‌های اجرایی آن، روش‌ها و ترفندهای آشکار و پنهان تبلیغ و ترویج توسط صنعت دخانیات تهیه و ارائه گزارش ارزیابی میزان اجرای قانون منع نمایش دخانیات در آثار هنری از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیما و ارائه به مراجع ذی‌صلاح اتخاذ تدابیر نظارتی در رابطه با مداخله‌گری صنعت دخانیات در قالب هرگونه حمایت و کمک مادی و معنوی به هر شکل و عنوان و مقدار درکلیه مراحل طراحی، ساخت و تولید، توزیع و نمایش آثار و محصولات چندرسانه­ای، صنعت فیلم و موسیقی 6- حمایت مادی و معنوی از آثار چندرسانه‌ای بدون تبلیغات مثبت و منفی دخانیات (فاقد نمایش دخانیات) الگوسازی و روایت‌پردازی پیشگیری از مصرف دخانیات از طریق تولیدات فرهنگی و رسانه­ای با محوریت زنان و خانواده 7- طراحی سازوکارهای جلب مشارکت عموم و ترویج مطالبه­گری اجتماعی و سازوکار ثبت و گزارش­دهی آثار و محصولات چندرسانه‌ای و صنعت فیلم و موسیقی حاوی صحنه‌ها و ترفندهای پنهان و آشکار تبلیغ دخانیات 8- اعمال مجازات بازدارنده برای تولیدات رسانه­ای مروج مصرف دخانیات به‌ویژه درمیان بانوان بر اساس ساز و کارهای قانونی مربوطه

د) فضای مجازی

مسئله چهارم	تبلیغ و عرضه آشکار و پنهان دخانیات در فضای مجازی
دستگاه محوری و همکار	دستگاه محوری: مرکز ملی فضای مجازی همکاران اصلی: قوه قضائیه، سازمان صدا و سیما، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و فراجا
راهبرد کلان 4 اقدامات ملی	ایجاد و تعمیق چارچوب‌های حقوقی، فرهنگی و نظارتی جهت پیشگیری از تبلیغات دخانیات در فضای مجازی و تقویت آگاهی عمومی و مشارکت اجتماعی در نظارت بر اجرای آن‌ها: 1- تدوین و اطلاع‌رسانی عمومی چارچوب فرهنگی، اجتماعی و قانونی منع تبلیغ آشکار و پنهان دخانیات در فضای مجازی 2- تقویت سامانه‌های نظارت بر فضای مجازی جهت جلوگیری از فروش یا تبلیغ آشکار و پنهان محصولات دخانی و آلات و ادوات مصرف آن‌ها در فضای مجازی و بستر شبکه‌های اجتماعی 3- آموزش و توجیه متولیان و کارگزاران فضای مجازی برای جلوگیری از صدور هرگونه مجوز فعالیت و کسب و کار اعم از تبلیغ، بازاریابی، عرضه، توزیع و فروش محصولات دخانی و آلات و ادوات مصرف محصولات دخانی در فضای مجازی 4- فراهم ساختن سازوکارهای مشارکت فعال سیاست‌گذاران، مدیران سکوها و فعالان فضای مجازی جهت تولید محتوای سالم و موثر و جلوگیری از تبلیغات آشکار و پنهان 5- ایجاد سازوکارهای نظارتی و بازدارنده به منظور پیشگیری از راه‌اندازی گروه‌ها و کانال‌های اجتماعی و ایجاد اتاق‌های گفتگو مجازی، بازی‌های برخط رایانه‌ای و یا تولید آثار و محتواهای مختلف با مضمون فرهنگ‌سازی و عادی‌سازی مصرف، فروش یا تبلیغ آشکار و پنهان محصولات دخانی و آلات و ادوات مصرف آنها در فضای مجازی و بستر شبکه‌های اجتماعی اعم از داخلی یا خارجی یا بسترهای مجازی مشابه 6- حمایت از جلب مشارکت شهره‌ها و تأثیرگذاران فضای مجازی در ایجاد فرهنگ ترک مصرف دخانیات

• اماکن عمومی و محیط‌های کاری

مسئله پنجم	افزایش مواجهه مردم با دود دست دوم در اماکن عمومی و محیط‌های کاری، با آثار مخاطره‌آمیز در سلامت جامعه و نقض حقوق شهروندی
دستگاه محوری و همکار	دستگاه‌های محوری: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی همکاران اصلی: وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان امور اداری و استخدامی کشور، وزارت گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت راه و شهرسازی، وزارت کشور و فراجا
راهبرد کلان 5 اقدامات ملی	توسعه و حفظ اماکن عمومی و محیط‌های کاری بدون دخانیات با اجرای چارچوب‌های فرهنگی، اجتماعی و قانونی مستحکم و تشویق صاحبان اماکن به رعایت کامل این استانداردها: تدوین چارچوب­های فرهنگی، اجتماعی و قانونی و استانداردهای اماکن و محیط کار عاری از دخانیات و اطلاع رسانی آن­ها آموزش قانون جامع کنترل و مبارزه با دخانیات با تأکید بر مضرات دود دست دوم دخانیات، برای اصناف و حرف مربوطه و مدیران و مسئولان محیط کار 3- تقویت نظارت بر اجرای قوانین ممنوعیت مواجهه مردم با دود دست دوم در اماکن عمومی و محیط‌های کاری بهره‌گیری از توانمندی و ظرفیت بخش خصوصی و تشکل‌های غیردولتی و داوطلبانه به منظور افزایش توان اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی 4- تقویت روحیه مطالبه­گری اجتماعی و صیانت از حقوق شهروندی در مواجهه با دود دست دوم با محوریت نوجوانان، جوانان، زنان و کارکنان محیط‌های کار 5- حمایت مؤثر و کارآمد از ابتکارات و نوآوری‌ها با هدف حفاظت از مواجهه شهروندان با دود دست دوم (شهرهای عاری از دخانیات، محله‌های عاری از دخانیات، محل کار بدون دخانیات و ...) 6- برقراری فرایند خوداظهاری، اعتبارسنجی و اعتباردهی برای متصدیان اماکنی که به عنوان اماکن عاری از دخانیات شناخته می‌شوند با بهره‌گیری از ظرفیت و مشارکت بخش خصوصی و تشکل‌های غیردولتی (شخص ثالث) و در نظر گرفتن امتیازات و تسهیلات تشویقی برای کلیه اماکن، محیط‌های کار و کسب‌وکارهایی که اعتبارسنجی می‌شوند (به منظور بهره‌مند شدن از مزایای گواهی اعتباردهی) 7- تقویت نقش فرهنگی و اجتماعی خانواده در پیشگیری و کاهش مواجهه با دود دست دوم دخانیات و مشارکت‌دهی خانواده­ها در تبیین پیامدهای ضدسلامت مصرف دخانیات و مطالبه­گری حق سلامت افراد و مواجهه تربیتی و فرهنگی آنها با مصرف دخانیات

تبصره 1- ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات، مسئول پیگیری اجرا و نظارت بر حسن اجرای راهبردها و اقدامات این مصوبه و کارکردسنجی دستگاه‌های ذی­ربط و ارزیابی میزان اثربخشی اقدامات مذکور است.
تبصره 2- دستگاه‌های محوری موظفند ظرف مدت 6 ماه از زمان ابلاغ این مصوبه، نسبت به تهیه برنامه عملیاتی ذیل راهبردها و اقدامات تعیین شده، اقدام نموده و گزارش آن را به ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات ارائه نمایند.
تبصره 3 - دستگاه­های محوری در اجرای راهبردها و اقدامات فوق‌الذکر از ظرفیت سایر دستگاه­های ذی­ربط و گروه­ها و تشکل­های مردمی استفاده می­کنند.
تبصره4- ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات، سالیانه گزارش اجرای راهبردها و اقدامات ملی فوق­الذکر و اثربخشی آنها را با همکاری دستگاه‌های محوری تهیه و به دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه می‏نماید.
این مصوبه مشتمل بر یک مقدمه، 5 عرصه و 4 تبصره در جلسه 922 مورخ 22/07/1404 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم­الاجرا است.

مسعود پزشکیان
رئیس­ جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی









رونوشت به انضمام يك نسخه مصوبه، به:

17. دفتر مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی)
17. دفتر رئیس جمهور
17. مجلس شورای اسلامی
17. شورای نگهبان قانون اساسی
17. قوه قضائیه
17. دیوان محاسبات کشور
17. معاونت امور مجلس ریاست جمهوری
17. معاونت حقوقی ریاست جمهوری
17. اداره کل تدوین و تنقیح و مقررات نهاد ریاست جمهوری
17. دفتر بازرسی ویژه رئیس جمهور
17. وزارت دادگستری (برای درج در روزنامه رسمی کشور)
17. دبیرخانه شورای معین و امور شورای عالی انقلاب فرهنگی
17. و اداره کل امور حقوقی و تدوین مقررات دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی ابلاغ می‌شود.