به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، استاد عبدالحسین خسروپناه در افتتاحیه یکصدمین اجلاس رؤسای دانشگاه‌ها، مراکز آموزش عالی، پژوهشی و فناوری سراسر کشور که در محل دانشگاه علم و صنعت ایران برگزار شد، با تبیین مبانی معرفتی و قرآنی مفهوم حکمت و حکمرانی اظهار داشت: خدای متعال در قرآن کریم واژه «حکمت» را ۲۰ بار به کار برده و ۹۱ مرتبه نیز ذات اقدس الهی را با عنوان «حکیم» ستوده است. حکمت به معنای بینش، منش، کنش، عقلانیت، فضیلت و خدمت محکم و استوار در پرتو توحید است و سوره‌های مبارکه‌ای همچون اسراء و لقمان به زیبایی به ابعاد مختلف فضیلت، حکمت و خدمت استوار پرداخته‌اند. همچنین واژه «حکم» نیز بنا بر تعبیری حدود ۲۰۹ بار در آیات قرآن کریم تکرار شده است که در ادبیات امروز، رساترین و دقیق‌ترین معادل معنایی آن، همان مفهوم «حکمرانی» است.

مفهوم حکمرانی علمی؛ فرایندی هوشمند و زنجیره‌ای پیوسته
استاد خسروپناه در تشریح ماهیت حکمرانی علمی تصریح کرد: حکمرانی در تعاریف تخصصی و معاصر، فرایندی جامع و هوشمند است که زنجیره‌ای چندمرحله‌ای شامل سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، راهبری و گفتمان‌سازی، اجرا و در نهایت نظارت و ارزیابی را در بر می‌گیرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با آسیب‌شناسی برخی رویه‌های پیشین خاطرنشان کرد: هرگاه تصمیمی اتخاذ می‌شود و مرحله تنظیم‌گری صورت می‌گیرد، پیش از هر اقدامی باید گفتمان‌سازی و راهبری مناسب انجام شود تا بستر جامعه دانشگاهی آماده گردد و سپس گام‌های اجرایی برداشته شده و در فرجام به نظارت دقیق منتهی شود. متأسفانه در مواردی مشاهده می‌شود که پیش از طی این مراحل یا بدون تمهید مقدمات لازم، به سراغ نظارت یا اجرای شتاب‌زده می‌رویم که چنین اقداماتی در عمل معمولاً بی‌نتیجه مانده و به سرانجام مطلوب نمی‌رسد.

رسالت شورای عالی انقلاب فرهنگی و جایگاه اسناد بالادستی
استاد خسروپناه به تبیین مأموریت‌های ذاتی و تاریخی شورای عالی انقلاب فرهنگی پرداخت و گفت: شورای عالی انقلاب فرهنگی در دو قلمرو علم و فرهنگ مأموریت دارد و نقش اصلی آن منحصراً بر سیاست‌گذاری کلان، راهبری و نظارت استوار است. شورا شأن تنظیم‌گری مستقیم اجرایی ندارد، مگر در مواردی خاص که از سوی حضرت امام خمینی(ره) یا رهبر معظم انقلاب اسلامی به آن ارجاع داده شده باشد.
وی با اشاره به پیشینه درخشان مصوبات اثرگذار شورا افزود: شورا از بدو تأسیس تاکنون گام‌های ماندگاری در آموزش عالی برداشته است که از جمله آن‌ها می‌توان به تصویب اساسنامه دانشگاه تربیت مدرس و همچنین اساسنامه شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان به‌عنوان نخستین پارک علم و فناوری کشور اشاره کرد. بخش عمده فعالیت‌های دبیرخانه شورا ناظر بر تدوین و بازنگری اسناد بالادستی و بنیادین کشور است؛ اسناد مهمی چون نقشه جامع علمی کشور، آیین‌نامه ارتقای مرتبه اعضای هیئت علمی و اسناد راهبردی در حوزه‌های نوین مانند هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی، مواد پیشرفته و امنیت ملی که در صحن شورای عالی به تصویب رسیده و دنبال می‌شوند.

واگذاری فرایند تصمیم‌سازی به نخبگان و فعال‌سازی هیئت‌های اندیشه‌ورز
استاد خسروپناه با اشاره به ساختار اداری شورا و ضرورت جلب همکاری دانشگاهیان بیان داشت: شورای عالی انقلاب فرهنگی از نظر عده و عده و نیروی انسانی دارای محدودیت است و بر همین اساس، نیازمند همراهی، تفکر و مشارکت مداوم نخبگان و مدیران دانشگاهی کشور است. انتظار روشن ما این است که رؤسای محترم دانشگاه‌ها در جریان تصمیم‌سازی پیرامون اسناد ملی و مسائل راهبردی نقشی فعال و پیشرو داشته باشند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی یادآور شد: تقریباً از همان ماه‌های نخستین آغاز به کار در شورا، ساختار «هیئت‌های اندیشه‌ورز علم و فناوری» در استان‌ها پایه‌گذاری شد. امروز شورا رسماً اعلام می‌کند که آمادگی کامل دارد فرایند تصمیم‌سازی را به جامعه نخبگانی سراسر کشور واگذار کند تا در هر استان با محوریت دانشگاه‌ها این هیئت‌ها فعال شوند و نخبگان افزون بر تصمیم‌سازی، در راهبری و اجرایی‌سازی اسناد نیز مشارکت مؤثر داشته باشند. رؤسای دانشگاه‌ها باید سایر مراکز دانشگاهی استان را گردهم آورند، اسناد و موضوعات کلان را در دستور کار قرار دهند و ظرفیت علمی اساتید و پژوهشگران را در قالب این هیئت‌ها بسیج نمایند.

مأموریت‌گرایی دانشگاه‌ها و مسئولیت اجرای سند دانشگاه اسلامی
استاد خسروپناه بر اصل مأموریت‌گرایی مراکز آموزش عالی تأکید کرد و نمونه‌هایی از افتخارات دانشگاه‌ها را برشمرد: دانشگاه‌های کشور در عرصه‌های پیشرفته پیشگام بوده‌اند؛ همانند دستاوردهای طراحی و ساخت ماهواره در دانشگاه علم و صنعت ایران، فناوری هوش مصنوعی در دانشگاه صنعتی شریف، علوم و فناوری‌های کوانتومی در دانشگاه اصفهان، رباتیک در دانشگاه فردوسی مشهد و فناوری‌های صلح‌آمیز هسته‌ای و لیزر در دانشگاه شهید بهشتی که در حال انجام است. بر این اساس انتظار می‌رود هر مرکز دانشگاهی متناسب با رسالت، ظرفیت و مأموریت محوری خود در تحقق اسناد بالادستی سهم ایفا کند.
وی در خصوص سند دانشگاه اسلامی نیز اظهار داشت: سند دانشگاه اسلامی به‌عنوان منشور بنیادین فرهنگی و مدیریتی، وظایف مشخصی را در چهار رکن اساسی آموزش، پژوهش، فرهنگ و مدیریت تعیین کرده است. اجرای این سند مستقیماً بر عهده شخص رئیس دانشگاه و مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه است و شورا متولی اجرا نیست؛ زیرا کلیه اختیارات و مسئولیت‌های اجرایی به درون دانشگاه‌ها واگذار شده است. اگرچه پاره‌ای از دانشگاه‌ها حضور فعالی در تحقق این سند دارند، اما ضرورت دارد تمام دانشگاه‌ها با اهتمام جدی‌تری پای کار بیایند و اجرای آن را پیگیری کنند.

هم‌افزایی در برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی
استاد خسروپناه رونق فضای تضارب آرا و گفت‌وگوهای علمی در دانشگاه‌ها را یک ضرورت برشمرد و از رؤسای دانشگاه‌های سراسر کشور درخواست کرد با همکاری و تعامل نزدیک با معاونت فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و جهاد دانشگاهی، شرایط و بسترهای لازم را برای توسعه همه‌جانبه و برگزاری پرشور کرسی‌های آزاداندیشی فراهم سازند.

اقتدار دانشگاه در گرو نظم، علم و فناوری و انسجام است
استاد خسروپناه در بخش پایانی سخنان خود با تبریک آغاز سال تحصیلی جدید و قدردانی از اهتمام وزارت علوم اظهار کرد: تدابیر بسیار ارزنده‌ای در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای ورود به سال تحصیلی اتخاذ شده و منشوری با ابتکار وزیر محترم علوم تدوین شده، که این منشور به‌زودی ابلاغ خواهد شد و همه ما و مدیران دانشگاهی موظف هستیم با تعهد کامل آن را به مرحله اجرا درآوریم.
وی بر لزوم مدیریت مقتدرانه در محیط‌های آموزش عالی تأکید کرد و افزود: منشور آغاز سال تحصیلی باید با اقتدار کامل اجرایی شود تا افرادی که سودای حاشیه‌سازی و معرکه‌گیری در سر دارند، بدانند رئیس دانشگاه از موضعی مقتدرانه بر اوضاع تسلط دارد. بدیهی است که اقتدار با استبداد یا رفتارهای مبتنی بر تحکم متفاوت است؛ چراکه ریشه حقیقی اقتدار دانشگاهی در پاسداری از انضباط، اجرای قانون و پیگیری بی وقفه اهداف رشد علم و فناوری جای دارد.
استاد خسروپناه حفظ وحدت، همدلی و آرامش را وظیفه همگانی دانست و تأکید کرد: تحقق پیشرفت علمی و نظم دانشگاهی جز در سایه وحدت و انسجامی که مورد تأکید مقام معظم رهبری است امکان‌پذیر نخواهد بود. باید میان هیئت رئیسه، دفاتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، تشکل‌های مختلف دانشجویی، انجمن‌های علمی و صنفی و مجموعه‌های بسیج اساتید و دانشجویان هم‌افزایی تام برقرار باشد تا با وفاق و هم‌دلی، از محیط دانشگاه‌ها صیانت شده و انسجام ملی کشور ارتقا یابد.