دکتر عاملی در ابتدای سخنان خود ضمن عرض تسلیت به ملت شریف ایران و ملتهای سوگوار جهان، اظهار داشت: علت استقبال گسترده و انقلابی در سطح جهان از این سوگواری و یادواره، و عرض ارادت به امام شهید، وجود یک سرمایه اجتماعی جهانی بود که پیشتر تولید شده بود، اما شاید با شهادت امام شهید این ظرفیت به ظهور کامل رسید و بازتاب آن را در حضور مردم در تهران، قم، مشهد، کربلا و نجف مشاهده کردیم.
وی افزود: امروز برای همه روشن شده است که اگر امام شهید را در هر یک از کشورهای منطقه، از پاکستان و ترکیه گرفته تا کشورهای خلیج فارس و حتی در اروپا و آمریکا تشییع میکردند، چنانچه دولتهای اروپایی مجال میدادند تا تشییع جنازهای از رهبر شهید، نوه خردسال، دختر، عروس و داماد ایشان در آنجا صورت گیرد، شاهد ظهور و بروز جمعیت میلیونی در آنجا نیز بودیم. این امر بیانگر آن است که انقلاب اسلامی با محوریت امام خمینی (ره) و امام شهید، بنیه و قدرت جهانی پیدا کرده است.
رئیس شورای تخصصی تحول و ارتقاء علوم انسانی با تأکید بر عناصر تشکیلدهنده سرمایه اجتماعی، گفت: سرمایه اجتماعی عناصری دارد که یکی از مهمترین آنها، احساس عضویت در یک اقلیم فکری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است. این احساس عضویت در یک نقطه تبدیل به امید میشود؛ یعنی آن حلقه و زیستبوم فکری و تمدنی، امید آن جمعیت را تشکیل میدهد و از سوی دیگر، اعتماد ایجاد میکند که اگر میخواهی بزرگ، عزیز و دارای ظرفیت والا باشی، این اقلیم اجتماعی، فرهنگی و تمدنی جایگاهی است که میتوانی در آن احساس بودن داشته باشی.
دکتر عاملی با اشاره به گزارشهای رسانهای از حضور گسترده مردم در مراسمهای تشییع، تصریح کرد: در همین روزها که در تشییع جنازههای متعددی که صورت گرفت، در تهران، قم و مشهد شاهد خروش جمعیت بودیم. برآوردها نشان می دهد که نزدیک به ۱۰ میلیون نفر در کربلا و نجف حضور داشتند.
وی ادامه داد: شبکه الجزیره و برخی دیگر از شبکههای خبری بینالمللی از دریای جوشان مردم و روزنامه گاردین از اقیانوس سرخ تعبیر کردند و از این حضور به عنوان یک بیانیه سیاسی بزرگ ملت ایران و ملت انقلابی جهان یاد کردند. اینها بهخوبی بنیه سرمایه اجتماعی تولیدشده را بیان میکرد.
جمع شدن سوگ عمیق و احساس افتخار
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی به تحلیل روانی و اجتماعی این حضور پرداخت و گفت: در این ظرفیت شاهد امور متضادی بودیم. هم سوگ عمیقی که از جنس سوگ فرزند برای پدر بود، در جمعیت بیان شد. بسیاری از مردم عزیزمان گفتند در تشییع جنازه پدرمان به دلیل دوری مسافت نتوانستیم شرکت کنیم، یا آن سوگواری که برای پدرمان کردیم، از جنس دیگری بود. یک حزن عمیق در ایران و در جهان در میان ملت انقلابی، و با تعبیر بزرگتر، ملت ستمدیده جهان که عقدههایی نسبت به نظام سلطه و استعمار دارند، به وجود آمد.
وی افزود: در کنار این سوگ عمیق و بزرگ، یک احساس افتخار نیز شکل گرفت؛ احساس اینکه ما رهبری بزرگ، فاخر و والایی داریم که از بسیاری از خصیصههای بزرگ انسانی برخوردار بود.
دکتر عاملی با اشاره به احساس ملامت در میان امت اسلامی، گفت: حتی یک احساس ملامتی هم در کنار این احساس افتخار در بسیاری از اجزای امت اسلامی وجود داشت که ما این امام عزیز را که در واقع یکی برای همه بود، درست نشناختیم و درک نکردیم که چطور آن از خودگذشتگی یکی برای همه شکل گرفت. امروز در سرمایه اجتماعی که در سطح ایران و جهان به وجود آمده، احساس همه برای یکی به وجود آمد و این همه برای یکی، عنصر اصلی سرمایه اجتماعی را تشکیل میدهد.
وی با اشاره به تبلیغات گسترده علیه امام شهید، اظهار داشت: شاید اگر این همه تبلیغ متضاد علیه رهبر شهید ما نشده بود و رهبر را به عنوان یک دیکتاتور معرفی نکرده بودند، این امر آیینهای نمیتوانست خود را بهخوبی بیان کند. اما فضای سوگواری بزرگ همراه با حماسه افتخار یک رهبر رئوف، مهربان و دلسوز ظهور کرد که جمعیت بزرگی را در شرایط آب و هوایی بسیار گرم و سخت به حرکت درآورد.
دکتر عاملی به برگزاری مراسمهای طولانی در مشهد اشاره کرد و گفت: بهویژه در مشهد که یکی از طولانیترین راهپیماییها و مراسم را داشتیم که تا ۱۰ شب طول کشید و دهه شب نماز برگزار شد. مراسم بعدی که مربوط به تلقین و دعاهای مربوطه بود، تا اذان صبح ادامه داشت؛ وقتی من اذان صبح در حرم بودم، داشتند تلقین زهرای خردسال را برگزار میکردند. تنوع گروههای سنی و روحیات فرهنگی و تمدنی که در خانواده رهبر شاهد بودیم، خود بیانگر عمق این سرمایه اجتماعی بود.
دکتر عاملی با اشاره به بازتاب جهانی مراسم تشییع، اظهار داشت: مجموعهای از زیباییها توسط امام شهید خلق شده بود که احساس دلبستگی و اندوه از دست دادن همزمان را در پی داشت. واقعیت این است که ۴۳۰۰ خبرنگار در سطح ملی و جهانی برای مخابره این خبر حضور داشتند و در روز وداع در مصلی، ۲۵۰۰ خبرنگار به انعکاس این خبر پرداختند. این در شرایطی بود که آمریکا و اسرائیل غاصب تمام تلاش خود را میکردند تا محیط را مدیریت کنند و انعکاس گفتمانی این پیام را محدود نگه دارند ولی موفق نشدند و پیام عزت امام شهید و ملت بزرگ ایران و انقلابیون جهان مخابره شد.
وی افزود: به نظر میرسد عصبانیت ترامپ در این ماجرا دقیقاً از همینجا نشئت گرفت؛ زیرا تصویری که آنها از مردم ایران ساخته بودند مبنی بر اینکه «این مردم تقاضا دارند رهبر دیگری داشته باشند»، کاملاً فرو ریخت و عظمت دلبستگی مردم ایران به رهبر شهیدشان به وضوح منعکس شد.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با محکوم کردن اظهارات تکاندهنده دونالد ترامپ پس از شهادت امام شهید، گفت: این مسئله انتقام و خونخواهی است که مردم با در دست داشتن پرچمهای سرخ، ابوالفضل العباس و یا لثارات الحسین به آن رسیدهاند. روزنامه گاردین به درستی از این حضور و شکل حضور مردم با پرچمهای سرخ، تعبیر به «دریای سرخ» کرد.
دکتر عاملی با انتقاد شدید از رفتار ترامپ در قبال غرق کردن ناو دنا، تصریح کرد: ترامپ امروز به یک چهره دیکتاتور تاریخی تبدیل شده است؛ دیکتاتوری که روی دیکتاتورهای بزرگ مثل موسولینی و هیتلر را سفید کرده است. او جوانان شاداب و با نشاط را که دریادل بودند و در ناو دنا برای نماد صلح دریانوردی میکردند، به شهادت رساند، اما پس از این جنایت ظالمانه میگوید: «تفریح بود! من خواستم تفریحی بکنم.» انسان چقدر باید پلید و پست شود که با کشتار دریانوردان جوانی که پرچمدار صلح بودند اینگونه رفتار کند؟
وی این نگاه پلیدانه را نسبت به کودکان میناب و سرداران به شهادت رسیده ایران نیز تسری داد و گفت: او به یک دیکتاتوری تبدیل شده که خود را صاحب کره زمین میداند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی به تغییر استراتژی آمریکا در اواخر قرن بیستم اشاره کرد و گفت: آمریکاییها در سال ۱۹۹۹ رسماً اعلام کردند که از مواجهه تکقدرتی به مواجهه نهادی با جهان تغییر مسیر دادهایم. آنها نهادهایی مانند نهاد تحریم و قدرت نظامی برتر را ایجاد کردند تا ابزار دیکتاتوری جهانی را مدیریت کنند. این در حالی است که میلیاردها دلار از پول مردم آمریکا صرف این امور میشود؛ مردمی که بخش بزرگی از آنها فقیر هستند. نزدیک به ۱۶ تا ۱۷ درصد از جامعه آمریکا زیر خط فقر زندگی میکنند و فاصله طبقاتی در این کشور روز به روز بیشتر میشود. ضریب جینی نشان میدهد که یکی از بدترین فاصلههای اجتماعی دقیقاً در خود آمریکا رخ داده است؛ کشوری با بودجه ۳۰ تریلیون دلاری که نزدیک به یکسوم بودجه عمومی جهان را به خود اختصاص داده، اما مردمش زندگی مناسبی ندارند.
دکتر عاملی با اشاره به محاسبات غلط دشمن پس از ترور ناموفق و شهادت رهبر شهید در ۹ اسفند، خاطرنشان کرد: دشمن تصور میکرد با زدن عمود خیمه، همه چیز تمام شده است. توقع و تصور آنها یک جنگ یکروزه بود. هنوز هم ترامپ احمق در مصاحبهای در ترکیه از یک جنگ یکروزه صحبت میکند و میگوید «ما ظرف یک روز دوباره مسئله را جمع میکنیم». آنها عبرتآموزی از ۱۳۲ روز حضور مقتدرانه ملت ایران در میدان را یاد نگرفتهاند.
وی با اشاره به سابقه جنگهای فرسایشی و شکستهای دشمنان افزود: وجه پررنگ و عمیق حضور مردم و سرمایه اجتماعی مردم ایران و جهان، همان شجاعتی است که امروز شکل گرفته و نمیتوان به سادگی از کنار آن گذشت. اینها مردم دنیا را ترساندهاند و همیشه جنگ از راه دور را تجربه کردهاند. آمریکا در ویتنام ۲۰ سال جنگید و در نهایت با شکست خارج شد. اسرائیل غاصب نیز از سال ۱۹۴۸ از هر جنگی پیروز بیرون آمده بود، اما تنها و اولین شکست بزرگ اسرائیل غاصب در جنگ ۱۲ روزه و در پیامد جنگ سوم رقم خورد.
دکتر عاملی با رد هرگونه تفکیک میان جنایات اسرائیل و آمریکا، گفت: برخی دوستان سعی در تفکیک بین اسرائیل و آمریکا دارند، اما وال استریت ژورنال در گزارشی از بمباران بیت رهبر شهید، این عملیات را اینگونه توصیف کرد: ۳۰ بمب بر سر بیت رهبری ریخته شد؛ توسط اسرائیل و به دستور مستقیم ترامپ. این بزرگترین عملیات بمباران در یک نقطه در تاریخ اسرائیل بود.
وی با تشریح جزئیات این حمله هدفمند، تأکید کرد: نقاطی که زدند کاملاً هدفمند بود. آنها بیت امام شهید و جایگاه آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای را در بیت بهطور کاملاً هدفمند نشانه گرفتند. نقاط دیگر تحت تأثیر موج انفجار صدماتی دیدند، اما این دو نقطه، محور اصلی حمله بودند که به لطف خدای متعال، امروز شما میبینید که این توطئه شوم به نتیجه نرسید و اقتدار نظام و رهبری با سربلندی از این مرحله عبور کرد.
دکتر عاملی با اشاره به بازتابهای بینالمللی مراسم تشییع، اظهار داشت: تعبیر بسیار جالبی روزنامه تایمز استفاده کرد و گفت اینجا یک بیانیه سیاسی راهبردی توسط ملت ایران صادر شد. این بیانیه سیاسی راهبردی حکایت از این داشت که ایران استقرار دارد و از یک ساخت سیاسی مستقر برخوردار است. ایران، ونزوئلا نیست که شما ظرف ۴۵ دقیقه بروید رئیسجمهور کشور را بگیرید و بعد سازوکار را عوض کنید و جریان دیگری را به وجود بیاورید.
وی با بیان اینکه امروز ایران امتداد نگاه رهبر شهید در همه آحاد مردم است، افزود: به نظر من بعد از جنگ دوم و بهویژه پس از ۹ اسفند، سرمایه اجتماعی ایران هم به لحاظ ملی و هم به لحاظ جهانی چندین برابر شد و به یک سرمایه عظیم تبدیل گردید.
فناوری؛ تیغ دو لبه از جنگ شناختی تا تبلیغ حقیقت
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی درباره سرمایه اجتماعی جهانی و با اشاره به نقش فناوری در جهانی شدن پیام انقلاب، گفت: فناوری ظرفیتی ایجاد کرده که پیام برد جهانی پیدا کند. طی سه دهه معادل دو قرن که در مورد تجدد نگارش شد، در مورد جهانی شدن بحث و ایده پردازی شده است. این امر ناظر بر ابعاد ابزاری و محتوایی این فضاست که ما در یک فضای واحد زندگی میکنیم. اما ظرفیتهای رسانههای اجتماعی، اینترنت و ماهواره یک تیغ دو لبه است؛ از یک طرف میتواند تبدیل به جنگ شناختی علیه یک ملت شود، کما اینکه بسیاری از نهضتها و انقلابهای بیداریهای اسلامی و بهار عربی را با همین جنگ روانی و شناختی خاموش کردند و با ایجاد هراس، آنها را نگذاشتند به ماه کشیده بشود و یکی پس از دیگری انقلاب های منطقه را خاموش کردند.
دکتر عاملی به استراتژی ترسآفرینی دشمن اشاره کرد و ادامه داد: روش آنها ایجاد هراس بزرگ است؛ مثلاً وقتی مدرسه میناب را در ایران هدف قرار دادند، خواستند بگویند وقتی به کودک رحم نمیکنیم، به همه ملت ایران رحم نخواهیم کرد و با همان بیرحمی کشتار جمعی راه میاندازیم تا ترس بزرگی ایجاد کنند. اما عکس این ماجرا اتفاق افتاد.
وی تشییع پیکر امام شهید را نمونهای از یک کربلای کوچک توصیف کرد و گفت: در این کربلای کوچک، خانواده ایشان شامل کودک خردسال، دختر، زن و جوان حضور داشتند؛ افرادی که معصوم از خطا بودند و تنها یک عضویت اجتماعی در کنار سایر مردم ایران داشتند. وقتی ابعاد سادگی زندگی رهبر شهید باز شد، بسیاری از آحاد مردم احساس کردند زندگی ایشان به مراتب سادهتر از پایینترین سطح زندگی اجتماعی در ایران بوده است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح مفهوم سرمایه اجتماعی جهانی، خاطرنشان کرد: سرمایه اجتماعی معمولاً در اقلیم ملی ذکر میشود، اما چون این تشییع امتداد شبکهای در سطح جهان پیدا کرد، تبدیل به یک سرمایه جهانی شد و طرفداری به وجود آورد. در این راستا، سه نوع بازنمایی از تشییع جنازه در رسانهها رخ داد؛ بازنمایی رسانههای طرفدار ایران و جریان مقاومت (مانند المیادین)، بازنمایی در رسانههای میانی که سعی میکردند منصفانه و بدون جانبداری واقعیت را منعکس کنند (مانند گاردین و برخی رسانههای اروپایی و آمریکایی) و رسانههای کاملاً دشمن که نگاه دشمنانه داشتند.
دکتر عاملی نکته حائز اهمیت را وجه اشتراک هر سه گروه رسانهای دانست و گفت: وجه اشتراک هر سه دسته این بود که همگی از عظمت و شکوه حضور مردم ایران صحبت کردند. روزنامه هارتس (از رسانههای دشمن) از عظمت این تشییع سخن گفت و نوشت که این عظمت، قدرت آمریکا و آینده اسرائیل غاصب را تحتالشعاع قرار داد. قضاوتی که از دل این رسانهها بیرون آمد این بود که «اینها قدرتمندند».
وی در ادامه به تحلیل روانی و اجتماعی سوگواریها پرداخت و تصریح کرد: نکته دیگری که این امر را تبدیل به سرمایه جهانی کرد، حجم و جنس سوگواری بود. سوگ میتواند تلخ، ناامیدکننده، سیاه و بدون برونرفت از شرایط باشد؛ اما در ایران «سوگ حماسی» شکل گرفت. مردم ایران، لبنان، پاکستان، آفریقا، کربلا و نجف، سوگواری حماسی و نمادین برگزار کردند، حتی در جاهایی که پیکر مطهر شهدا حضور نداشت.
بعثت پیام خفته؛ جرات یافتن مظلومان جهان در برابر ظلم
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی در پایان این بخش، خون امام شهید را موجب بیداری جهانی دانست و اظهار داشت: به نظر من یک پیام خفتهای در جهان وجود دارد که این پیام خفته را خون امام شهید مبعوث و بیدار کرد. این بعثت فقط در این نبود که مردم ۱۳۲ روز هر شب به خیابان آمدند؛ بلکه بخش بسیار مهم این بعثت این است که امروز مظلومین جهان جرات پیدا کردند در مقابل ظلم بایستند. این همان عنصر مهم سرمایه اجتماعی جهانی است که شکل گرفته و اکنون جمعیت عظیمی از مظلومان جهان (نظیر بیش از دو میلیارد جمعیت جهان اسلام و جمعیت بزرگ ستمدیگان جهان) این پیام بیداری را دریافت کردهاند.
دکتر عاملی با ترسیم وضعیت نابسامان جهان معاصر، اظهار داشت: 2 میلیارد مردم جهان مسئله غذا دارند، بیش از ۵۰ درصد مردم جهان از مسئله سلامت اجتماعی و امکانات تأمین اجتماعی محروماند. امروز 300 میلیون نفر جمعی جهان فاقد خانه هستند و 1.1 میلیارد جمعیت جهان زاغه نشین هستند. این جمعیتهای عظیم در سراسر جهان، در حال پرداختن هزینه سودجویی و خودخواهیهای نظام سرمایهداری هستند؛ برخی از این جمعیت در اقلیم جهان اسلام و برخی خارج از آن زندگی میکنند.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با اشاره به گستره جهانی اندیشه رهبر شهید، گفت: به نظر من رهبر شهید با آن بیانیه گام دوم انقلاب و همچنین با سه نامهای که به جوانان اروپا و آمریکا نوشتند، پیام را فراتر از جهان ادیان و حتی فراتر از جهان پیروان ادیان ابراهیمی بردند و آن را در سطح عموم مردم قرار دادند.
وی با نقل خاطرهای تأملبرانگیز از دیداری با رهبر شهید، افزود: خاطرم هست روزی خدمت ایشان بودیم و صحبت از علویهای آلبانی به میان آمد. ایشان فرمودند: «اینها ایتام آل محمد هستند، چرا که در معرض پیام حق قرار نگرفتهاند.» اینها عمل دینی ندارند؛ نماز نمیخوانند، روزه نمیگیرند، زکات و خمس نمیدهند، اما در دلشان محبت امیرالمؤمنین (ع) را دارند. واقعاً اینها یتیمان آل محمد هستند و این نوع افراد فاقد عمل دینی سیطره بزرگ جهانی دارند؛ مردمی که در معرض پیام حق قرار نگرفتهاند.
چرا رهبر حکیم و شهید انقلاب جوانان اروپا و آمریکا را مورد خطاب قرار دادند؟
دکتر عاملی به محتوای نامه سوم رهبر شهید به جوانان آمریکا اشاره کرد و گفت: حضرت آقا در نامه سومشان به جوانان اروپا و آمریکا با تعبیری بسیار عمیق میفرمایند: « شما در طرف درست تاریخ ایستادهاید.» این خطاب به جوانان اروپا و آمریکا بود، اما بعد از آن، برخی از جوانان مناطق دیگر جهان از غرب آسیا، شرق آسیا و آفریقا معترض میشدند که چرا ما را خطاب قرار ندادید؟
وی دلیل این انتخاب راهبردی را تشریح کرد و افزود: پاسخ این بود که مرکز فساد جهان امروز اروپا و آمریکاست؛ مرکز این استعمار بزرگ، اروپا و آمریکاست. اینها ۸۵ درصد خاک جهان را اینها به نوعی مستعمره خود کردهاند و مرجع استعمار ذهنی جهان، اروپا و آمریکاست. لذا ایشان یک اقدام راهبردی انجام دادند تا بتوانند بیداری را در سطح جوانان اروپا و آمریکا احیا کنند.
شکاف عمیق میان دولتها و مردم در غرب
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به آمارهای تکاندهنده از جوامع غربی، تصریح کرد: امروز تقریباً ۷۰ درصد جامعه اروپا و آمریکا عضو یکی از پویشهای اجتماعی هستند؛ معترض به تخریب محیط زیست، معترض به جنگ، معترض به الکل، معترض به ربا. یعنی فاصله عمیقی بین دولتها و مردم در دنیای غرب وجود دارد.
وی با نقل عبارتی تکاندهنده از نامه رهبر شهید، ادامه داد: همانجا در نامه به جوانان اروپا و آمریکا، ایشان میفرمایند: «من دولتهای شما را خطاب نمیکنم؛ دولتهای شما کر و نابینا هستند، قلب تپندهای ندارند که درکی از این مسائل داشته باشند.» یک عصبیت دوره جاهلیت در دوره مدرن با شکلی دیگر به وجود آمده که فقط به منفعت مالی فکر میکنند و معلوم نیست با این همه پول میخواهند چه زندگیای داشته باشند؛ زندگیای که در آن دایره شهوت شهروند اپستینی آنقدر کثیف میشود که به هر شکلی میخواهد لذت ببرد و تفننی داشته باشد.
دکتر عاملی افزود: لذا ایشان میفرمایند: «من دولتهای شما را خطاب نمیکنم، برای اینکه ناشنوا هستند. حتی پدر و مادرهای شما را هم خطاب نمیکنم، اما شما جوانان اروپا و آمریکا را خطاب میکنم، چون دلتان باز است.»
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با اشاره به توالی زمانی این نامهها، گفت: این مکاتبات تقریباً از سال 1393 آغاز شد و تا 1402 ادامه یافت. نامههایی که در آن، ایشان در نامه اول خطاب به جوانان اروپا و آمریکا میفرمایند: «شما خودتان به قرآن مراجعه کنید، چون به شما اطلاعات غلط دادهاند. من نمیگویم تفسیر من را بپذیرید، خودتان مستقیم به پیام خدا مراجعه کنید و ببینید خدای متعال چه پیامی برای بشریت دارد؛ چقدر دنبال این است که انسانها از سلطهگرایی پرهیز کنند و به آن فرهنگ توحیدی توجه کنند که استیلا را از بشر برمیدارد و انسان را متوجه یک امر متعالی میکند.»
دکتر عاملی با اشاره به فرآیند تدوین بیانیه گام دوم انقلاب، خاطرنشان کرد: در بیانیه گام دوم، حضرت آقا این مسیر تمدنگرایی را احیا کردند. مستند است که ایشان ۱۷ روز از کارهای معمول خود کاستند و متمرکز بر تدوین بیانیه گام دوم شدند. در این بیانیه، ایشان سه نکته اساسی را مطرح کردند که شاید بتوان گفت بنیه سرمایه اجتماعی شکلگرفته امروز، از همین سه امر نشئت میگیرد.
وی سه محور اصلی بیانیه گام دوم را برشمرد و گفت: نخست، بحث تمدن نوین اسلامی بود که به عنوان هدف غایی ذکر شد. دوم، بحث خودسازی که ایشان آن را بسیار مهم میدانستند؛ از همان آغاز فعالیتهای فرهنگی، وقتی طرح کلی اندیشه اسلامی را مطرح کردند، بنیان این اندیشه را توحید و خداباوری دانستند؛ بنیان "انا لله و انا الیه راجعون"؛ اینکه ما از خداییم و به سوی خدا بازمیگردیم، امروز جهان با شخصیت خداباور مواجه شده که از خودگذشتگی دارد. سوم، بحث جامعهپردازی بود که در کنار خودسازی و تمدنسازی، مثلث طلایی حرکت انقلاب اسلامی را تشکیل میدهد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: این سه محور، همان بنیه فکری و تمدنی است که امروز در سرمایه اجتماعی جهانی و ملی ملت ایران متبلور شده و رهبر شهید با اندیشه عمیق خود، بذر این درخت تنومند را در طول دههها کاشت و پروراند.
دکتر عاملی با بیان اینکه برای شناخت شخصیت رهبر شهید باید به مبدأ و مقصد الهی توجه کرد، اظهار کرد: ایشان بنیان خودسازی را بر خداگرایی و خدامحوری بنا کرده بودند؛ از همین رو امروز سرمایه اجتماعی شکلگرفته حول ایشان، متوجه انسانی خداپرست، توحیدی و الهی است؛ شخصیتی که از خودگذشتگی و خود را کنار گذاشتن برای خدا از مهمترین ویژگیهای او بود و خدامحوری در تمام ابعاد وجودش تجلی داشت.
وی، جامعهپردازی را سومین مؤلفه مهم شخصیت رهبر شهید دانست و افزود: ایشان معمار جامعه بودند. جامعهپردازی ایشان به گونهای بود که روابط ملتها را بر پایه ارزشهای مشترک بازتعریف کرد. نمونه روشن آن، روابط جمهوری اسلامی ایران و عراق است؛ دو کشوری که هشت سال درگیر جنگ بودند، اما امروز به برکت این نوع معماری اجتماعی، ملت ایران و عراق یک ملت یکپارچه محسوب میشوند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: این نگاه تنها به عراق محدود نشد، بلکه ملت لبنان و ملت ایران نیز پیوندی عمیق پیدا کردند و در کشورهای مختلف نیز بخشهای گوناگونی از جامعه انقلابی جهان، در امتداد جامعه انقلابی ایران قرار گرفتهاند. این پیوستگی، نتیجه همان نگاه معماری اجتماعی و باور عمیق رهبر شهید به ظرفیت مردم بود. محور کانونی توجه ایشان همواره به مردم مظلوم فلسطین بود.
عاملی با اشاره به نتایج یک تحلیل محتوایی از بیانات رهبر شهید در طول ۳۷ سال رهبری، گفت: در این بررسی، واژه مردم با حدود ۴۵ هزار بار تکرار، پرکاربردترین واژه در سخنان و بیانیههای ایشان بوده است. پس از آن، واژه اسلام با حدود ۳۶ هزار بار تکرار قرار دارد و در ادامه نیز مفاهیمی همچون کشور و ایران بیشترین بسامد را داشتهاند.
وی تصریح کرد: رهبر شهید با این سهگانه تمدن نوین اسلامی، خودسازی و جامعهپردازی جامعهای را طراحی کرد که حاصل آن شکلگیری سرمایه اجتماعی جهانی، مردم توحیدی و جامعه توحیدی است.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی در ادامه با اشاره به واکنشهای اجتماعی پس از شهادت رهبر شهید اظهار کرد: امروز اگر مطالبه خونخواهی و دعوت به قیام در جامعه ایران شکل گرفته، ریشه در همین سرمایه اجتماعی دارد. حتی در بررسی رسانههای جهانی نیز مشاهده میشود که نخستین تصویری که از مردم ایران ارائه میکنند، پایداری آنان بر ارزشهای رهبر شهید و سپس مطالبه خونخواهی ایشان است.
وی افزود: فراگیرترین شعار مردم، شعار انتقام بود. این فرهنگ خونخواهی، پیش از این نیز در واقعه کربلا تجربه شده است؛ مختار ثقفی جلوهای از این خونخواهی را به نمایش گذاشت و این مطالبه، خاموششدنی نیست.
عاملی با اشاره به یادداشتی که خطاب به رئیسجمهور آمریکا نوشته است، گفت: در آن یادداشت خطاب به ترامپ نوشتم با ترس بخواب، با ترس بیدار شو و با ترس زندگی کن؛ زیرا این موضوع در اختیار ما نیست و ممکن است حتی در داخل آمریکا نیز مختارثقفیهایی ظهور کنند. خونخواهی، مطالبهای نیست که بتوان آن را متوقف کرد.
وی ادامه داد: ۱۴ قرن است که خونخواهی امام حسین(ع) در میان مسلمانان زنده مانده و انقلاب اسلامی ایران نیز با اتکا به همین نمادها و شعارهای عاشورایی به پیروزی رسید. امروز نیز استمرار این مسیر و پیروزی بر نظام سلطه جهانی با شعار یا لثارات الحسین و یا لثارات خامنه ای معنا پیدا میکند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اینکه مسئله تنها کشته شدن یک فرد نیست، اظهار کرد: کسی که فرمان ترور سردار شهید قاسم سلیمانی، فرمان قتل رهبر شهید، فرمان کشتار کودکان میناب، شهدای ناو دنا، مردم مظلوم لامرد و جمعی از سرداران و محبوبان یک ملت را صادر میکند، باید بداند که یک بار کشته شدن برای چنین فردی کافی نیست و او باید بارها عذاب این جنایتها را تحمل کند.
عاملی در پایان با انتقاد از مواضع متناقض رئیسجمهور آمریکا گفت: جای شگفتی است که فردی پس از صدور چنین فرمانهایی، از آمادگی برای ملاقات و مذاکره سخن میگوید؛ این میزان از وقاحت در قبال کشتار مردم، سرداران و شخصیتهای محبوب یک ملت، قابل تصور نیست.
صبر، تبیین اندیشههای رهبر شهید و تقویت وحدت ملی سه راهبرد اصلی برای صیانت از سرمایه اجتماعی است
دکتر عاملی در پاسخ به پرسشی درباره راهکارهای حفظ سرمایه اجتماعی ملی و جهانی که پیرامون رهبر شهید شکل گرفته است، نخستین رکن حفاظت از سرمایه اجتماعی را صبر و مقاومت دانست و گفت: ماهیت پیروزی با استقامت و مقاومت گره خورده است. قرآن کریم نیز بر این حقیقت تأکید دارد؛ چنانکه در آیه إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا... بر استقامت مؤمنان تأکید شده و در آیه ۲۰۰ سوره آلعمران نیز خداوند میفرماید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ. بر همین اساس، مؤمنان علاوه بر صبر فردی، باید یکدیگر را نیز به بردباری و پایداری دعوت کنند و هرگاه فردی در برابر سختیها دچار ضعف شد، جامعه باید او را برای ادامه این مسیر یاری دهد.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی، دومین راهبرد را برجستهسازی اندیشهها و آرمانهای رهبر شهید عنوان کرد و افزود: ایدههای ارزشی و الهی رهبر شهید باید بهطور مستمر تبیین شود. ایشان طی ۶۵ سال مبارزه، پیامهای ارزشمند و ماندگاری را برای جامعه به یادگار گذاشتند؛ همانگونه که امام خمینی(ره) از خرداد ۱۳۴۲ تا پیروزی انقلاب اسلامی و سپس در دوران ده ساله رهبری خود، مسیر روشنی را ترسیم کردند. این منظومه فکری امروز نیز در استمرار رهبری آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای تداوم خواهد یافت.
عاملی با تأکید بر اهمیت انسجام داخلی، اتحاد و وحدت ملی را سومین رکن حفاظت از سرمایه اجتماعی دانست و گفت: اتاقهای فکر رژیم صهیونیستی و جریان جنگ شناختی این رژیم، با تمام توان در پی ایجاد شکاف و چندگانگی در جامعه ایران هستند. ممکن است تفاوت دیدگاهها در شرایط عادی طبیعی باشد، اما امروز کشور بیش از هر زمان دیگری به یکپارچگی ملی نیاز دارد.
وی افزود: رهبر معظم انقلاب نیز در نخستین پیام خود، بر وحدت ملی و تقویت اقتصاد مقاومتی به عنوان دو محور اساسی تأکید کردند. امروز باید بیش از هر زمان دیگری بر باهمبودگی جامعه تمرکز کنیم؛ چرا که سرمایه اجتماعی بر دو رکن اساسی استوار است؛ نخست همبستگی و باهمبودگی اجتماعی و دوم امید به آینده.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب اظهار کرد: در بخش نخست این بیانیه، دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزههای ایمان، معنویت، اخلاق، علم، استقلال، عزت و پیشرفت کشور بهصورت مستند و مبتنی بر آمار و شواهد تبیین شده است و در بخش دوم نیز راهبردهای آینده ایران اسلامی ترسیم میشود.
وی ادامه داد: امروز ایران از منظر سیاسی و راهبردی به جایگاهی ژئوپلیتیکی دست یافته است؛ به این معنا که اهمیت سرزمینی کشور نسبت به گذشته چندین برابر شده است. اگر ایران امروز به عنوان قدرت چهارم جهان مطرح است، طبیعی است که ظرفیتها و برنامههای دشمنان نیز برای تضعیف این قدرت افزایش یابد.
عاملی با تأکید بر اینکه وحدت ملی مهمترین پشتوانه عبور از این شرایط است، خاطرنشان کرد: وحدتی که بر پایه توحید و افق تمدن نوین اسلامی شکل میگیرد، یک وحدت مقطعی و ابزاری نیست، بلکه وحدتی حقیقی و ریشهدار است که میتواند آینده کشور را تضمین کند.
|