به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر سیدسعیدرضا عاملی، رئیس شورای تحول علوم انسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست مشترک با رئیس و معاونان دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم که در محل دفتر تبلیغات اسلامی قم برگزار شد، اظهار کرد: ظرفیت‌هایی که در دانشگاه باقرالعلوم(ع)، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و بخش‌های فرهنگی و ترویجی دفتر تبلیغات اسلامی شکل گرفته است، منبعی تمدنی و ارزشمند به شمار می‌رود که می‌تواند در تحول علوم انسانی کشور نقش‌آفرین باشد.
وی در بازدید از آثار و دستاوردهای پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و دانشگاه باقرالعلوم(ع)، با تأکید بر جایگاه تاریخی و فکری نهادهای علمی کشور، اظهار کرد: کاری که امروز در شورای تحول انجام می‌دهیم و همچنین مسیری که در دفتر تبلیغات اسلامی در حال شکل‌گیری است، در حقیقت ادامه میراث شورای عالی انقلاب فرهنگی و میراث امام شهید است. این پیوند با یک میراث عظیم، چه از سوی امام راحل(ره) و چه از سوی امام شهید، مسئولیت سنگینی را بر دوش ما می‌گذارد.
وی با اشاره به فضای معنوی برخی مراسم‌های اخیر افزود: چند روز پیش در مراسم جایزه طرف درست تاریخ حضور داشتیم؛ فضایی بسیار حزن‌انگیز که دلتنگی‌ها را دوچندان می‌کرد. حتی عبور از خیابان پاستور نیز برای بسیاری از ما سنگین و دشوار شده است.

 ظرفیت طلایی دفتر تبلیغات اسلامی
دکتر عاملی با قدردانی از حمایت‌ها و همکاری‌های دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در مسیر فعالیت‌های علمی و فرهنگی کشور، ادامه داد: از جناب آقای دکتر واعظی نیز صمیمانه تشکر می‌کنم که از جنبه‌های مختلف حمایت کردند تا این مسیر هموار شود. البته خود من نیز قصور داشته‌ام و کمتر از ظرفیت ارزشمند دوستان بهره برده‌ایم.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران بیان کرد: بازدیدی که امروز همراه آقای دکتر لک‌زایی داشتیم، نشان داد ظرفیت‌هایی که در مجموعه دفتر تبلیغات اسلامی در حال شکل‌گیری است ـ در دانشگاه، پژوهشگاه و بخش‌های فرهنگی و ترویجی ـ ظرفیتی طلایی است. به تعبیر دقیق‌تر، یک منبع تمدنی در اینجا نهفته است؛ گنجی که شاید هنوز به‌طور کامل آشکار نشده باشد.
رئیس شورای تحول علوم انسانی تأکید کرد: این سخن از باب تعارف نیست. حتی با یک مشاهده اولیه نیز می‌توان دریافت که در این مجموعه سرمایه‌ای بزرگ وجود دارد؛ سرمایه‌ای که برای شورای تحول علوم انسانی بسیار ارزشمند و راهگشا خواهد بود.

ضرورت همکاری برای تولید منابع علوم انسانی
دکتر عاملی با اشاره به نیاز کشور به منابع علمی در حوزه علوم انسانی گفت: امروز برای تأمین منابع علوم انسانی با دشواری‌هایی روبه‌رو هستیم، در حالی که در این مجموعه، آثار و منابع فاخری در این حوزه تولید می‌شود. از همین رو، پیشنهاد می‌کنم تفاهم‌نامه‌ای برای همکاری میان شورای تحول علوم انسانی و دفتر تبلیغات اسلامی تنظیم شود.
رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران افزود: این تفاهم‌نامه می‌تواند همکاری‌ای دوسویه و عملیاتی را شکل دهد و یکی از محورهای اصلی آن، تولید منابع علوم انسانی، علوم اجتماعی و هنر باشد. حتی می‌توان این همکاری را به‌صورت سه‌جانبه طراحی کرد تا از ظرفیت نهادهایی مانند سازمان انتشارات سمت نیز بهره گرفته شود.
رئیس شورای تحول علوم انسانی با اشاره به سابقه تاریخی تقابل میان علم و دین گفت: تعارض میان علم و دین مسئله‌ای مربوط به امروز نیست و شاید پیشینه‌ای هزارساله داشته باشد. در طول تاریخ، همواره این دو را در برابر یکدیگر قرار داده‌اند.
وی با اشاره به بیانی از رهبر شهید در بیانیه گام دوم انقلاب تصریح کرد: یکی از اهداف گام دوم، جامعه‌پردازی است. به نظر من، جامعه‌پردازی نوعی کار ظریف و هنرمندانه در پیوند میان علم و دین به شمار می‌رود؛ به‌گونه‌ای که باید انتقال مفاهیم دینی به محیط دانشگاه به شکلی انجام شود که نه تحمیلی تلقی شود و نه سطحی.
دکتر عاملی تأکید کرد: ضروری است کارگروهی تخصصی در این زمینه تشکیل شود تا راهکارهایی ارائه کند که سرمایه‌های دینی در علوم انسانی و علوم اجتماعی به‌صورت منسجم، عمیق و مؤثر وارد فضای دانشگاهی شود، بی‌آنکه این تصور ایجاد شود که مفاهیم دینی به‌صورت سطحی یا تحمیلی ارائه شده‌اند.

اصلاح سازوکار تصمیم‌گیری در علوم انسانی
وی با اشاره به برخی چالش‌های ساختاری در سیاست‌گذاری علوم انسانی گفت: در کشور شوراهایی وجود دارند که اعضای آن‌ها از رشته‌های مختلف گرد هم می‌آیند و درباره همه حوزه‌ها اظهار نظر می‌کنند، در حالی که این شیوه از اساس نادرست است. حتی در برخی دانشگاه‌های بزرگ نیز مشاهده می‌شود که متخصصان رشته‌هایی مانند شیمی، ریاضی یا فیزیک درباره علوم انسانی تصمیم‌گیری می‌کنند و با قاطعیت می‌گویند فلان موضوع کارآمد نیست. این رویکرد صحیح نیست.
دبیر سابق شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در شورای تحول نیز در گذشته چنین رویکردی وجود داشت، اما اکنون تلاش کرده‌ایم تصمیم‌گیری درباره رشته‌ها و برنامه‌های درسی در کارگروه‌های تخصصی انجام شود؛ جایی که متخصصان همان حوزه حضور دارند. مصوبات این کارگروه‌ها نیز پس از تصویب در شورا، به‌صورت مستقیم به وزارت علوم ابلاغ می‌شود.
رئیس شورای تحول علوم انسانی با اشاره به مسئله اشتغال فارغ‌التحصیلان علوم انسانی گفت: یکی از موضوعات مهم، امتداد اجتماعی و شغلی علوم انسانی است. رهبر شهید انقلاب نیز در سخنان سال ۱۳۸۸ به این مسئله اشاره کردند و پرسیدند این حجم از فارغ‌التحصیلان برای چه منظوری تربیت می‌شوند و آیا دانش آنان توانایی حل مسائل بومی کشور را دارد یا خیر.
وی افزود: امروز یکی از معضلات اجتماعی کشور، وجود شمار زیادی از فارغ‌التحصیلانی است که نگاهشان به نظام اجتماعی و مدیریتی کشور با نوعی فاصله و بیگانگی همراه است؛ زیرا دانشی که آموخته‌اند، عمدتاً برآمده از بسترهای غربی است و با واقعیت‌های بومی جامعه تطابق کامل ندارد.
دکتر عاملی تصریح کرد: از همین رو، مسئله اشتغال برای ما اهمیت ویژه‌ای دارد. در برنامه هفتم توسعه نیز تلاش کردیم جایگاه علوم انسانی و موضوع اشتغال در آن مورد توجه قرار گیرد تا در فرآیند تخصیص منابع و اجرای برنامه‌های کشور، سهم و نقش این حوزه به‌درستی دیده شود.
وی در ادامه با اشاره به کارآمدی علوم انسانی در حکمرانی کشور گفت: وضعیت امروز اقتصاد کشور را نمی‌توان صرفاً به تحریم‌ها نسبت داد. بخشی از این شرایط به کیفیت دانش و سیاست‌گذاری در حوزه علوم انسانی بازمی‌گردد.
دکتر عاملی افزود: اقتصاد در شرایط تحریم، جنگ یا وضعیت عادی، رفتارهای متفاوتی از خود نشان می‌دهد و سیاست‌گذاری نیز باید متناسب با هر یک از این شرایط تنظیم شود. اما در حال حاضر، رویکردی غالب وجود دارد که صرفاً بر سازوکار بازار تکیه می‌کند، در حالی که این سازوکار در وضعیت کنونی پاسخ‌گوی همه مسائل نیست.
رئیس شورای تحول علوم انسانی با اشاره به تحولات فناوری گفت: یکی از موضوعات مهم پیش روی آموزش عالی، تأثیر هوش مصنوعی بر دانشگاه است. برخی گزارش‌ها، از جمله گزارش‌های مؤسسه مکنزی، نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از مشاغل در آینده دستخوش تغییر یا حذف خواهند شد.
وی افزود: دانش شخصی‌سازی‌شده‌ای که از طریق هوش مصنوعی در اختیار افراد قرار می‌گیرد، در بسیاری از موارد با شیوه‌های سنتی آموزش قابل مقایسه نیست. این تحول می‌تواند ساختار آموزش عالی را به‌طور چشمگیری دگرگون کند.

دعوت پژوهشگاه‌ها به ارائه ایده‌های ملی
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی خطاب به مسئولان پژوهشگاه‌های کشور پیشنهاد کرد: باید فضایی برای ارائه ایده‌های اجرایی و ملی فراهم شود. پژوهشگاه‌ها می‌توانند طرح‌های عملیاتی خود را به شورای تحول علوم انسانی و شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه دهند و این شوراها نیز از اجرای آن‌ها حمایت کنند.
وی همچنین بر ضرورت دیده‌شدن تولیدات علمی تأکید کرد و گفت: لازم است میزان ارجاع به آثار علمی پژوهشگاه‌ها، از جمله پژوهشکده‌های زیرمجموعه پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، بررسی شود. این اقدام را می‌توان با بهره‌گیری از ظرفیت‌هایی مانند پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی انجام داد تا مشخص شود آثار تولیدشده تا چه اندازه در فضای علمی کشور و جهان مورد استفاده و استناد قرار گرفته‌اند.
دکتر عاملی با اشاره به موضوع اسلامی‌سازی علوم انسانی گفت: اگر بر کارآمدی علوم انسانی تأکید کنیم، بومی‌سازی و اسلامی‌شدن آن نیز به‌صورت طبیعی محقق خواهد شد. اگر از دانشگاه صرفاً بخواهیم "اسلامی" شود، ممکن است مقاومت‌هایی ایجاد شود؛ اما اگر هدف، تولید دانشی باشد که بتواند مسائل واقعی جامعه مسلمان را حل کند، مسیر تحقق این هدف هموارتر خواهد بود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت پیوند دانش و صنعت تأکید کرد و گفت: باید به سمت یکپارچگی دانش و صنعت حرکت کنیم. یکی از راه‌های تحقق این هدف، توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان است.
دکتر عاملی تأکید کرد: پیشنهاد می‌کنم دفتر تبلیغات اسلامی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های خود، در مسیر شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان نقش‌آفرینی کند و حتی در قالب یک برنامه مشخص، زمینه ایجاد ده‌ها شرکت دانش‌بنیان را فراهم سازد.
رئیس شورای تحول علوم انسانی همچنین به مسئله اشتغال فارغ‌التحصیلان حوزه اشاره کرد و گفت: امروز برخی طلاب برای تأمین معیشت، به مشاغلی غیر از فعالیت‌های علمی و حوزوی روی می‌آورند که این مسئله برای حوزه خسارت محسوب می‌شود.
وی تأکید کرد: باید سازوکاری طراحی شود تا فارغ‌التحصیلان حوزوی نیز در نظام استخدامی کشور جایگاه مناسبی داشته باشند و رشته‌های حوزوی بتوانند در ساختارهای اداری و علمی کشور نقش‌آفرینی کنند.

پرهیز از جداسازی حوزه و دانشگاه
دکتر عاملی در پایان با انتقاد از برخی روندهای جداساز میان حوزه و دانشگاه گفت: ایجاد ساختارهای کاملاً جداگانه برای رشته‌ها یا نشریات حوزوی مناسب نیست؛ بنابراین باید سازوکاری طراحی شود که علم و دین به‌صورت یکپارچه در نظام علمی کشور حضور داشته باشند.
وی در ادامه پیشنهاد داد: با برگزاری نشست‌های تخصصی و تدوین یک تفاهم‌نامه عملیاتی میان نهادهای علمی، می‌توان مسیر همکاری‌های مؤثر و اجرایی در حوزه تحول علوم انسانی را هموار کرد.

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم دارای سه بال آموزشی، پژوهشی و فرهنگی است
در ابتدای این جلسه، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد واعظی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، در سخنانی به معرفی این دفتر پرداخت و با اشاره به جایگاه و مأموریت‌های آن اظهار کرد: دفتر تبلیغات اسلامی مجموعه‌ای ویژه است که چرخه زنجیره حکمرانی در آن در قالب سه بخش آموزشی، پژوهشی و فرهنگی تعریف و عملیاتی شده است.
وی افزود: بخش آموزشی این مجموعه در قالب دانشگاه باقرالعلوم(ع) فعالیت می‌کند، بخش پژوهشی آن شامل پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و پژوهشکده‌های زیرمجموعه است و بخش فرهنگی نیز مأموریت‌هایی همچون فعالیت‌های فرهنگی، تولید محتوا و اعزام وعاظ و فعالان فرهنگی به سراسر کشور را بر عهده دارد.
واعظی هدف از برگزاری این جلسه را، در وهله نخست آگاهی از برنامه‌ها، اولویت‌ها و جهت‌گیری‌های شورای تحول در دوره جدید عنوان کرد و در ادامه افزود که معرفی ظرفیت‌ها و توانمندی‌های دفتر تبلیغات اسلامی و واحدهای زیرمجموعه آن، زمینه‌ساز تعریف چارچوبی مشترک برای همکاری و هم‌افزایی میان شورای تحول علوم انسانی و دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم خواهد بود.
در این نشست ۱۸۰ دقیقه‌ای، معاونان دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و همچنین دبیر و معاونان شورای تحول و ارتقای علوم انسانی، نکاتی را بر اساس دستور جلسه ارائه کردند که متعاقباً منتشر خواهد شد.