اولین پیام و در واقع اولین بروز هویت ملی و جهانی رهبر اندیشمند حضرت آیه الله سید مجتبی حسینی خامنهای منعکس کننده الگوی فکری ایشان که ادامه مکتب فاخر رهبر شهید و امام راحل است میباشد و جایگاه "هویت سازی" برای مسیر رهبری ایشان دارد. شناخت اجمالی این الگو، موجب تقویت اعتماد به نفس ملی و تقویت سرمایه اجتماعی ایران اسلامی است. این نگاه حکایت از یک رهبری تحولی، مهربان و همراه با همه مردم ایران، افتخارآفرین، شجاع و بالنده و خلاق که به افق های زیبا و متعالی مینگرد، دارد. در این بیان مختصر 5 مولفه کانونی و تعین بخش الگوواره رهبر اندیشمند برجسته میشود:
1) پیوند با امام منتظر: ایشان نسبت به امام زمان و ولی خدا که دلها و چشمها به ظهور آن امام عدالتگستر دوخته شده است، در آغاز عرض ارادت و عرض وفاداری میکنند. آیهالله سید حسینی خامنهای، پیام خود را با فراز اول زیارت آل یاسین شروع کردند و سلام و ارادت خود را به آستان وارث انبیاء سلف و ائمه اطهار ابراز نمودند و در پایان پیام خود نیز با سلام و استمداد کمک از ناحیه منجی عالم بشریت و طلب یاری و عزتآفرینی برای ملت وفادار ایران ختم کردند. این آغاز و پایان پیام شفافی برای "ماهیت انقلاب اسلامی" داشت که مبدا و مقصد آن پیوند عمیقی با خدای متعال و ولی خدا دارد.
2) خاکساری نسبت به مردم: این پیام مهم با اظهار خاکساری و فروتنی نسبت به ملت شریف ایران و احترام به امامین انقلاب برجسته شد. آیه الله سید مجتبی خامنهای با بیان حماسی و اعتقادی بر "رهبری مردم بعنوان رهبر نیکو و برتر" که به خوبی در دوره کوتاه فقدان رهبری و فرماندهی کل قوا "رهبری کشور" را بر عهده گرفتند و مرجع اصلی تامین امنیت و صلابت ایران عزیز شدند، تاکید میکنند. این نگاه "مردم سالاری" را به "مردمرهبری" ارتقا داد و به درستی کارایی و کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران را وابسته به مردم دانست. ایشان منشاء و منبع اصلی "اقتدار رهبری" را مردم دانستند. این نگاه در واقع بیان این حقیقت است که مردم منبع انبوه رشد، سلامت و تعالی و پیشرفت کشور هستند. در اینجا وظیفه حاکم مسلمین در درجه اول رفع آزار از مردم است. "امام صادق علیه السلام می فرمایند: فاز والله الابرار، اتدری من هم؟ هم الذین لایوذن الذر، به خدا سوگند که نیکان رستگارند. آیا می دانید آنها چه کسانی هستند؟ کسانی که آزارشان حتی به مورچهای نمیرسد ( الامالی للصدوق، ص73). این یک فرهنگ و سبک زندگی آرام و محترم است که موجبات امنیت و آرامش را برای همگان فراهم میکند. در این وادی سخن بسیار است، اما در اینجا به آن منطق والای حاکم مسلمین تاکید می شود که ایشان وظیفه مهم خود را آرامش بخشی به جامعه و رفع آزار از مردم میداند. آیه الله سید مجتبی خامنهای در بیان اول خود که اساس یک نگاه را منعکس میکند بر سه محور در پیوند با مردم تاکید کردند:
2-1 اول حفظ وحدت و همبستگی که بنیان سرمایه اجتماعی یک ملت است. بدیهی است در منطق الهی دست حمایت خدا با جماعت است و در این مسیر باید "بلند نظر" بود وبرای حفظ ارزش با هم بودن و دل به هم دادن، باید با چشم گذشت نسبت به تفاوتها و اختلاف نظرها نگاه کرد و زیر پرچم جمهوریاسلامی ایران بجای تفرقه، به همافزایی سرمایه انسانی و تبدیل آن به یک سرمایه بزرگ انقلاب اهتمام داشت. اساسا الفت و مهربانی نسبت به یکدیگر آن هم بصورت عمیق و واقعی و نه بصورت تصنعی و مقطعی یک امر مهم برای شادابی و احساس امنیت در جامعه است. پیامبر به زیبایی میفرمایند: فردا در روز حساب نزدیکترین شما به من.. کسی است که خوش خوتر و به مردم نزدکتر باشد (بحارالانوار، جلد 77، ص 150). یا در بیان دیگری می فرمایند: بهترین شما خوش خوترین شماست، آنان که الفت میگیرند و الفت می پذیرند(تحف العقول، ص 45) .
2-2 دوم یاری رساندن به یکدیگر و تاکید بر اصل مواسات: یک سطح بالاتری از وحدت و همبستگی، یاریرساندن به یکدیگر، خصوصا در این شرایط خاص که دشمنان به سرزمین با عظمت ایران حمله کردهاند و هدف اصلی را فروریختن ایران قرار دادهاند، لازمه مواجهه قوی با شرایط جنگ و حتی شرایط پساجنگ است. در سیره و سنت پیامبران و بطور خاص پیامبر ختمی مرتبت و بطور اخص در سنت اجتماعی ایرانیان کمک و دستگیری از یکدیگر بوده است.
این تعاون و همکاری یک مشی اجتماعی و بلکه "سرمایه اجتماعی ایرانیان" بعنوان یک میراث تمدنی بوده است. اصل مواسات بر این مهم تأکید می کند که آنچه بر خود میپسندی بر دیگران بپسند و آنچه بر خود نمیپسندی بر دیگران مپسند. این اصلی است که در ده فرمان موسی و عیسی و سیره و سنت پیامبر گرامی اسلام و فرهنگ قرآنی همواره بعنوان رکن و در تعبیر پیامبر که درود خدا بر او باد، "سید الاعمال" است.
2-3 سوم توجه به مسولیت اجتماعی: مسئولیت اجتماعی یک نوع دردمند نسبت به جامعه و همنوعان است. دایره این مسئولیت در درجه اول متوجه همه مردم ایران و در درجه بعدی، حسب تعالیم الهی متوجه همه مردم جهان میشود، فلذا رهبر اندیشمند ایران از همین آغاز رهبری امت، بر مسئولیت اجتماعی ملت شریف ایران نسبت به قدس شریف تاکید کردند و از مردم دعوت به حضور گسترده در راهپیمائی قدس کردند. چه زیبا همه اقشار ملت ایران همراه به همه مسئولین نظام از رئیس جمهوری گرفته تا رئیس قوه قضائیه تا دبیر شورای امنیت ملی و در واقع همه اعضا کابینه دولت صحنه روز قدس را تبدیل به "لبیک یا خامنهای" کردند و بزرگترین و متنوع ترین حضور مردم در روز قدس را رقم زدند.
۳) تبرای مقتدرانه از دشمنان ایران، رفع استیلا و تحقیر دشمن: عتاب سخت و ندای خونخواهی و انتقام از دشمنان مردم ایران، مقابله با هر نوع استیلا، تحقیر دشمن و گرفتن غرامت وجه مهم و دیگر از اجزاء الگوی فکری آیهالله سید مجتبی حسینی خامنهای عزیز است. این رویکرد، تلالو و نور همان زبان، همان بیان و همان شیوه و منش مقتدرانه امام رحمه الله علیه و رهبر شهید و حکیم انقلاب است. رهبر اندیشمند و الهی فرمودند: "این اطمینان را به همگان میدهم که
ما از انتقام خون شهدای شما صرفنظر نخواهیم کرد". در فراز دیگری در قامت یک رهبر دلسوز همه مردم و همه شهدا و البته عدالتگرا به درستی فرمودند، جنس این انتقام، خون خواهی نسبت به همه شهدا خصوصا کودکان مظلوم دبستان شجره طیبه در کنار خون خواهی و انتقام نسبت به رهبر شهید و سرداران دفاعی کشور در یک سطح و وزن طرح میشود". ایشان تصریح می کنند که "انتقامی که در نظر داریم، فقط مربوط به شهادت رهبر عظیمالشّأن انقلاب نیست؛ بلکه هر عضوی از ملّت که توسّط دشمن شهید میشود، خود موضوع مستقلّی برای پروندهی انتقام است. البتّه مقدار محدودی از این انتقام تا به حال صورت عینی پیدا کرده است، ولی تا حدّ کامل آن حاصل نشود، همچنان این پرونده بر روی بقیّهی پروندهها خواهد بود و بخصوص نسبت به خون اطفال و کودکانمان حسّاسیّت بیشتری خواهیم داشت. لذا جنایتی که دشمن به طور عامدانه در مورد مدرسهی شجرهی طیّبهی میناب و بعضی موارد مشابه مرتکب شده، شأن خاصّی در این رسیدگی دارد".
ایشان ضرورت دادن غرامت را نه فقط به جهت ارزش مادی آن، بلکه دادن طاوان برای گناه بزرگ مورد نظر است. ایشان با صراحت میگویند: نکتهای که باید گوشزد نمایم، این است که به هر صورت، ما از دشمن غرامت خواهیم گرفت و اگر امتناع کند، به اندازهای که تشخیص بدهیم، از اموالش برخواهیم داشت و اگر آن هم مقدور نباشد، به همان اندازه از اموالش را نابود خواهیم کرد.
4) تعیین راهبرد بینالمللی جمهوری اسلامی ایران: اعلام حمایت و روابط حسنه با کشورهای پانزدهگانهه همسایه رکن رکین این نگاه است. در عین حال تهاجم به منطقه حضور آمریکا در کل منطقه و ادامه سیاست جنگ منطقهای و تاکید بر تفکیک بین جغرافیای حضور نظامی و جغرافیای رها شده از حضور نظام استکباری نیز تعینبخش سیاست های دفاعی کشور است که هم مبتنی بر عقلانیت تامین امنیت و صلح برای ایران عزیز و منطقه است و هم یک واکنش طبیعی و گریزناپذیر است.
5) اولویت دادن به حمایت و روابط دوستانه با کشورهای مقاومت و مقابله به نظام استعماری: امروز شاهد هستیم که در کنار مبارزه بیامان و وحشت آفرین برای اسرائیل غاصب و بیآبرو و آمریکای تروریست، حزب الله لبنان، مقاومت یمن و جیش الشعبی عراق سربه خدا سپردگانی هستند که در خط مقدم این مبارزه حضور جانفشانه دارند. امتداد این جبهه مقاومت در بسیار از نقاط جهان حضور دارند که در صورت ضرورت حضور فداکارانه آنها نیز دیده خواهد شد. بدیهی پاسخ دوستی و برادری، حمایت و همدردی با اولویت اول مربوط به جبهه مقاومت است.
عطر رهبری امام شهید در بیان اول رهبری اندیشمند متصاعد بود و انگار خداوند دوباره حیات جدیدی به "مکتب رهبر شهید" و سنت امام خمینی رحمه الله علیها داده است. این مکتب فکری پنج خصلت بزرگ دارد که در پنجگانه مذکور منعکس شده است:
1)دل به خدا سپردن و پیوند با خدای احد و واحد و احترام به دستورات الهی بعنوان رکن اصلی حکمرانی،
2) پیوند با ولایت مهدوی در ادامه ولایت علوی و نگاه و زمینه سازی برای طلوع خورشید ولایت و مصلح جهانی
3) احترام به مردم بعنوان ولی نعمت نظام جمهوری اسلامی ایران و منبع کارآمدی و مشروعیت نظام،
4) تاکید بر یکپارچگی ملت ایران علیرغم تفاوت ها و تنوع افکار و اولویت دادن به گره گشائی از زندگی مردم و تقویت عدالت اجتماعی و
5) تقویت هویت مبارزه با آمریکا و اسرائیل بعنوان محور شرارت در جهان و استعمارزدایی از منطقه با توقف هر نوع فعالیت نظامی آمریکا در منطقه غرب آسیا، این خصوصیات منعکس کننده سیره و سنت آزادگان الهی است که مرز و زمان نمی شناسد و یک فکر سیال و ماندگار است.
باشد که همگان پیرو مکتب فکری رهبر شهید و حکیم و خلف صالح ایشان که رهبری اندیشمند، الهی و انقلابی هستند باشیم.
دکتر سعیدرضا عاملی
استاد گروه ارتباطات و مطالعات جهانی دانشگاه تهران و عضو فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران