به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجتالاسلام والمسلمین، عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در نشست شورای فرهنگ عمومی، ضمن تسلیت ایام فاطمیه و گرامیداشت یاد و خاطره شهیدان و امام شهیدان، چهلمین سالروز تأسیس شورای فرهنگ عمومی، را تبریک گفت و از حضور اساتید، فرهیختگان، عالمان، هنرمندان و اصحاب علم و دین در این محفل نورانی قدردانی کرد.
وی در ابتدای سخنان خود با قدردانی از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیر شورای فرهنگ عمومی کشور، به دلیل همکاری نزدیک و صمیمانه با شورای عالی انقلاب فرهنگی، اظهار داشت: در دوره اخیر بهویژه در سال جاری، مسائل مربوط به فرهنگ عمومی با تسهیلگری و همافزایی بیشتری دنبال میشود. شورای فرهنگ عمومی، نهادی است که پس از تغییر ستاد انقلاب فرهنگی به شورای عالی انقلاب فرهنگی، در سال ۱۳۶۴ در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تعبیه شد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به جایگاه ویژه شورای فرهنگ عمومی در کشور تصریح کرد: شورای فرهنگ عمومی تنها نهادی است که شورای عالی انقلاب فرهنگی در سطح کشور از طریق آن میتواند ارتباط مستقیم و مؤثری با عموم مردم برقرار کند. در هر استان و شهرستان که امامجمعه و فرماندار حضور دارند، شورای فرهنگ عمومی تشکیل میشود و این ساختار موجب میگردد شورای عالی انقلاب فرهنگی از مسیر شوراهای محلی با اقشار مختلف جامعه ارتباط نزدیک داشته باشد.
وی سپس با بیان اینکه سخنان خود را در دو محور اصلی ارائه میدهد، گفت: نکته نخست به ظرفیتهای فرهنگی کشور اختصاص دارد. ایران عزیز ما در حوزههای گوناگون از فرهنگهای ارزشمند و ریشهدار برخوردار است که باید آنها را شناخت، حفظ کرد و توسعه داد.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در تبیین این ظرفیتها افزود: یکی از برجستهترین جلوههای فرهنگ ایرانی، فرهنگ ایثار و شهادت، است. این روحیه از صدر اسلام تاکنون در میان مردم این سرزمین وجود داشته و حتی پیش از ورود اسلام نیز ایرانیان در برابر ظلم ایستادگی میکردند. پس از ظهور اسلام، این ملت با عقلانیت، اسلام را پذیرفت و فرهنگ جهاد و شهادت در طول تاریخ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس بارها تجلی یافته است.
وی ادامه داد: از دیگر ویژگیهای فرهنگی ملت ایران، فرهنگ نیکوکاری است. در سراسر کشور، بخش قابل توجهی از بیمارستانها، درمانگاهها، مدارس و مساجد به همت مردم نیکوکار ساخته شده و بخش بزرگی از فعالیتهای اجتماعی و خیریهای بهصورت خودجوش از سوی مردم انجام میشود. این روحیه نیکوکاری، یکی از ارکان فرهنگ عمومی ماست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین فرهنگ مشارکت مردمی را از سرمایههای بزرگ اجتماعی کشور دانست و خاطرنشان کرد: در نهادهایی همچون جمعیت هلال احمر بیش از سه میلیون جوان داوطلبانه فعالیت میکنند. در کمیته امداد، سازمانهای مردمنهاد و حتی در شرایط بحرانی مانند جنگ ۱۲ روزه اخیر، شاهد بودیم که مردم چگونه با همدلی و ایثار به یاری یکدیگر شتافتند. اینها جلوههایی از فرهنگ مشارکت و همبستگی اجتماعی ملت ایران است.
وی در ادامه افزود: فرهنگ عفت، حیا و غیرت، نیز از شاخصههای برجسته ایرانیان است. همگان در جهان به پاکدامنی، حیای اجتماعی و غیرت دینی مردم ایران اذعان دارند. در کنار آن، فرهنگ معرفت و حکمت، در ایران سابقهای دیرینه دارد. این سرزمین خاستگاه بزرگانی همچون فارابی، ابنسینا، سهروردی، ملاصدرا، خواجه نصیرالدین طوسی، غزالی، فخر رازی و تفتازانی است. میراث عظیم تمدنی ایران اسلامی گواهی است بر اینکه دانش، تفکر و معرفت، ریشهدارترین عناصر فرهنگی در این سرزمیناند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به ،فرهنگ خانوادهمحوری، ایرانیان اشاره کرد و گفت: ایرانیان همواره خانوادهمحور و طالب اصالت خانوادگی بودهاند. مناسبتهایی مانند نوروز و شب یلدا نشاندهنده پیوند عمیق خانوادگی است. این مناسبتها بهانهای برای گردهمایی خانوادهها، احترام به بزرگترها و تقویت انس و محبت میان نسلهاست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه فرهنگ مقاومت، را یکی دیگر از ویژگیهای مهم مردم ایران دانست و تأکید کرد: فرهنگ مقاومت فقط به عرصه دفاعی محدود نمیشود، بلکه در همه حوزهها از جمله علم، هنر و ورزش مشهود است. در روزگاری که دشمنان انقلاب اسلامی تلاش میکنند چهرهای منفی از ایران نشان دهند، قهرمانان، ورزشکاران و نخبگان علمی ما با موفقیتهای خود پرچم عزت ایران را برافراشته نگه میدارند. این همان فرهنگ مقاومت است که در روح و جان ملت ایران نهادینه شده است.
وی اظهار داشت: ایران اسلامی برخوردار از گنجینهای عظیم از فرهنگهای متعالی است که اگر بهدرستی شناخته، تقویت و نهادینه شوند، میتوانند پشتوانهای پایدار برای توسعه همهجانبه کشور باشند. شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای فرهنگ عمومی وظیفه دارند این ظرفیتها را بهگونهای هدایت کنند که در خدمت تعالی معنوی، اجتماعی و تمدنی جامعه اسلامی ایران قرار گیرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه سخنان خود در نشست شورای فرهنگ عمومی به فرهنگ هنر حکمی و آسیبهای فرهنگی پرداخت و اظهار داشت: اگر امروز از دانشگاههای کشور بازدید کنید، مشاهده میکنید که میانگین سنی فعالان عرصه علم و فناوری در حدود ۳۰ سال است و عمدتاً جواناناند که با انگیزه و توانمندی بالا در حوزههای پیشرفتهای همچون هوش مصنوعی، فناوریهای کوانتومی، صنعت، حملونقل ریلی، کشاورزی، سلامت و سایر حوزهها فعالیت میکنند.
وی با اشاره به برگزاری نمایشگاههای تخصصی در حوزه علم و فناوری افزود: اخیراً نمایشگاهی بسیار فاخر و حکمتبنیان از سوی جهاد دانشگاهی برگزار شد که از آغاز تا پایان آن، جلوهای از ایمان، دانش و خلاقیت جوانان این سرزمین بود. همچنین نمایشگاه اخیر فناوریهای نانو و رویدادهایی که معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری در یک سال گذشته برگزار کرده، نشان از بالندگی، خودباوری و تبلور شعار «ما میتوانیم» در نسل جوان دارد. این همان «فرهنگ علم و فناوری» است که امروز در اوج تحریمها، در کشور ما زنده و پویاست؛ در حالی که دشمنان حتی در حوزه علم، فناوری و دانشگاهها تحریم اعمال میکنند و دانشمندان ما را به جرم دانشمند بودن ترور مینمایند، اما ملت ایران با اتکای به ایمان و اراده خود، راه پیشرفت را با قدرت ادامه میدهد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به فرهنگ هنر حکمی، گفت: در عرصه هنر نیز ایران اسلامی دارای ظرفیتهای بیبدیلی است. از میان کمتر از ۵۰۰ رشته صنایعدستی شناختهشده در جهان، ۲۹۹ رشته متعلق به ایران است. هیچ کشوری در جهان از نظر گستره و تنوع صنایعدستی به پای ایران نمیرسد. در حوزه موسیقی، سرود، هنرهای تجسمی و نمایشی نیز ملت ایران صاحب میراثی غنی و اصیل است. در فرهنگستان هنر نیز مباحثی تحت عنوان هنر حکمی، مطرح شده است که بر مبنای حکمت قرآنی و معرفتی شکل میگیرد. هنر در ذات خود باید حکیمانه باشد و این نگاه حکمتمحور میتواند ضامن تعالی و اصالت هنر ایرانی-اسلامی باشد.
وی سپس به تهدیدهای فرهنگی کشور اشاره کرد و افزود: در کنار این ظرفیتهای بزرگ و فرصتهای ارزشمند که دوست و دشمن بر آن اذعان دارند، تهدیدهایی نیز وجود دارد که اگر نسبت به آنها بیتوجه باشیم، میتواند به بحرانهای فرهنگی تبدیل شود. از جمله این تهدیدها، آسیبهای مربوط به سبک زندگی، بروز رفتارهای مبتذل، نسبیگرایی معرفتی و از بین رفتن معیارهای ارزشی است. وقتی در جامعه معیار درستی و نادرستی یا حق و باطل روشن نباشد، زمینه برای انحراف کنشی و ابتذال رفتاری فراهم میشود.
وی در ادامه با بیان اینکه برخی از آسیبها در حوزههای اجتماعی نیز نمود یافته است، تصریح کرد: آسیبهایی مانند اعتیاد، تنهایی، کاهش نرخ جمعیت، و تنبلی فرهنگی و علمی، از جمله تهدیدهای جدی هستند. در حالی که گروهی از جوانان شبانهروز در مسیر رشد علمی و فناوری میکوشند، برخی دیگر حتی در جایگاههای علمی، پس از سالها فعالیت، رشد و ابتکار قابلتوجهی ندارند. این عدم پویایی، خود یک آسیب واقعی فرهنگی است.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به چالشهای مدیریتی در کشور افزود: یکی دیگر از تهدیدهای مهم، شلختگی در مدیریت فرهنگی است. گاهی سیاستها نوشته میشود اما راهبری وجود ندارد، یا راهبری هست ولی نظارت انجام نمیشود. این ناهماهنگیها در حکمرانی فرهنگی باید برطرف شود.
وی با اشاره به برخی چالشهای مدیریتی در کشور، اظهار داشت: گاهی در مدیریت فرهنگی دچار بیحوصلگی و شتابزدگی میشویم. بهعنوان نمونه، در مسئله مهم جمعیت، سالها بیتوجهی کردیم و زمانی که خطر کاهش جمعیت آشکار شد، تصمیماتی عجولانه و بدون تدبیر اتخاذ کردیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: این نوع تصمیمگیریها از مصادیق تهدید فرهنگی است. همچنین، نزاعهای جناحی و اختلافات بیثمر میان گروهها، از آسیبهایی است که مانع همافزایی و همکاری برای حل مسائل واقعی جامعه میشود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در جمعبندی این بخش از سخنان خود تأکید کرد: حال پرسش این است که کجا باید به این مسائل پرداخت و برای رفع آنها چارهاندیشی کرد؟ پاسخ روشن است؛ ،شوراهای فرهنگ عمومی، در سطح ملی، استانی و شهرستانی دقیقاً برای همین هدف تشکیل شدهاند تا بتوانند در کنار نهادهای فرهنگی کشور، با همفکری، سیاستگذاری و راهبری منسجم، برای ارتقای فرهنگ عمومی و رفع تهدیدهای فرهنگی اقدام کنند.
وی در ادامه با تأکید بر ضرورت کار قرارگاهی در مدیریت فرهنگی، کشور، اظهار داشت: اگر قرار است جلسات شورای فرهنگ عمومی در استانها و شهرستانها برگزار شود، باید این جلسات بهصورت قرارگاهی و مسئلهمحور، تشکیل شود. به این معنا که هر ماه، شورا در استانها و شهرستانها تشکیل جلسه دهد و هر دستگاه فرهنگی گزارشی از عملکرد خود در مسیر تحقق اهداف فرهنگی ارائه کنند. این جلسات نباید صرفاً به قرائت گزارشها محدود شود، بلکه باید به حل مسائل اولویتدار فرهنگی، منجر گردد.
وی افزود: در چنین جلساتی، فرمانده شورا که امامجمعه است و جانشین او که استاندار یا فرماندار محسوب میشود، باید یک مسئله اولویتدار را که از طریق رصد فرهنگی استان شناسایی شده است، مطرح کند و از دستگاههای مختلف بخواهد برای حل آن، راهکارهای عملی ارائه دهند. هر مجموعهای باید سهم خود را در حل مسئله مشخص کند و در جلسه بعد، گزارش پیشرفت اقدامات خود را ارائه دهد. در این صورت، شورا از حالت اداری و تشریفاتی خارج شده و به نهادی فعال، کارآمد و اثرگذار در عرصه فرهنگ عمومی تبدیل میشود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به برخی گلایهها از نبود ضمانت اجرایی برای مصوبات شورا، تصریح کرد: گاهی در استانها گفته میشود شورای فرهنگ عمومی ضمانت اجرایی ندارد، چون بودجه ندارد. اما من تأکید میکنم که مشکل شورا فقط کمبود بودجه نیست؛ مسئله مهمتر، دانش و مهارت کار قرارگاهی است. کار قرارگاهی یعنی داشتن رصد دقیق، اولویتشناسی، هماهنگی میان یگانها و دستگاهها، و تقسیم کار روشن برای حل مسائل فرهنگی. حتی اگر نهادها زیرمجموعه مستقیم وزارتخانهها یا سازمانهای ملی باشند، در قالب قرارگاه فرهنگی باید در خدمت حل مسائل محلی و منطقهای قرار گیرند.
وی افزود: کار قرارگاهی نیازمند مهارت، حوصله، برنامهریزی و حضور میدانی است. اگر شوراهای فرهنگ عمومی بهجای سازمانمحوری، مسئلهمحوری و مردممحوری را مبنا قرار دهند، بسیاری از تهدیدهایی که در حوزه فرهنگ وجود دارد، قابل حل یا دستکم قابل کنترل است. اما اگر هر دستگاه فرهنگی تنها به وظایف اداری خود بپردازد و ارتباطی میان نهادها شکل نگیرد، مشکلات فرهنگی کشور حل نخواهد شد، بلکه صرفاً از نهادی به نهاد دیگر منتقل میشود.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در ادامه با تأکید بر ظرفیت عظیم مردمی در حل مسائل فرهنگی خاطرنشان کرد: باید باور کنیم که مردم بزرگترین سرمایه فرهنگی کشور هستند. همانگونه که در حوزه سلامت، آموزش، مسجدسازی و امدادرسانی، مردم نقش اصلی را ایفا میکنند، در حوزه فرهنگ نیز بدون مشارکت مردم نمیتوان به موفقیت رسید.
وی افزود: رئیسجمهور محترم نیز بارها بر ایدهی ،محلهمحوری، تأکید کردهاند. اگر شوراهای فرهنگ عمومی بتوانند با محوریت امامجمعه و استاندار از ظرفیت محلهها، گروههای مردمی، هیئتهای مذهبی، مدارس و مراکز فرهنگی استفاده کنند، بخش بزرگی از مسائل فرهنگی قابل حل است. البته دستگاهها باید نقش تسهیلگر و پشتیبان را ایفا کنند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در جمعبندی سخنان خود اظهار داشت: معتقدم همه تهدیدهای فرهنگی کشور، با تکیه بر ظرفیتهای ارزشمند مردمی و با اصلاح شیوه حکمرانی، قابل مدیریت است. اگر از شلختگی مدیریتی فاصله بگیریم و حکمرانی فرهنگی را بهصورت فرایندی، دقیق و با رویکرد قرارگاهی دنبال کنیم، بدون تردید میتوانیم بسیاری از مشکلات را کاهش دهیم و آثار آن را در میدان و میان مردم مشاهده کنیم.
|