تهران/ شورای تخصصی تحول و ارتقاء علوم انسانی– در جلسه کمیته ویژه بین‌الملل که ذیل شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی برگزار شد، دکتر حسین سالار آملی، استاد تمام دانشگاه و قائم‌مقام اسبق وزیر علوم در امور بین‌الملل با تأکید بر ضرورت بازنگری عمیق فصل علوم انسانی در نقشه جامع علمی کشور گفت: «انزوای ملی در دنیای امروز امری ناممکن است. تعاملات بین‌المللی در همه عرصه‌ها، از اقتصاد تا علم و فرهنگ، به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل‌شده است و ایران باید با نگاهی فعال و هوشمندانه در این میدان حضور یابد.»
وی ضمن قدردانی از شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی اظهار کرد: «این شورا با دقت و درک درست از شرایط جهانی به موضوع بین‌المللی نقشه جامع علمی کشور از منظر علوم انسانی ورود کرده است. پرداختن به این بعد مغفول‌مانده، اقدامی ارزشمند و به موقع است که می‌تواند زمینه تبدیل علوم انسانی به یکی از ارکان اصلی دیپلماسی علمی ایران را فراهم آورد.
نقشه جامع جدید باید بر پایه دیپلماسی دانش‌بنیان تنظیم شود؛ دیپلماسی‌ای که در آن دانش به‌ویژه علوم انسانی و اجتماعی بومی به‌عنوان ابزاری قدرت‌ساز برای پیشبرد منافع ملی و تقویت نقش تمدنی ایران در نظام جهانی تبدیل گردد.
نقد رویکردهای انزواگرا و تأکید بر گفتگوی جهانی
استراتژی‌های تمرکزگرا و انزواگرا در علوم انسانی ناکارآمد بوده‌اند و دانش در این حوزه باید از مونولوگ استراتژیک خارج شود. برخلاف برخی حوزه‌های فنی، ایران در محور علوم انسانی حضوری فعال و چشمگیر در سطح بین‌المللی ندارد. این غیبت، فرصت‌های ارزشمندی در جذب استعدادهای جوان، تبادل اندیشه و معرفی توانمندی‌های فرهنگی را از میان برده است.
موانع بنیادین و چهار اولویت راهبردی
او در ادامه با اشاره به رویکرد جدید شورای تخصصی تحول علوم انسانی در تشخیص موانع تحقق علوم انسانی بومی گفت: موانع ذهنی شامل کم‌توجهی جامعه علمی به علوم انسانی در برابر فنی و مهندسی و ضعف اعتمادبه‌نفس نظریه‌پردازان است؛ و موانع عینی عبارت‌اند از مسئله محور نبودن پژوهش‌ها و ضعف در روش تحقیق، به‌ویژه در علوم سیاسی. بر اساس تحلیل ارائه‌شده، چهار اولویت راهبردی برای عملیاتی‌سازی تحول پیشنهاد شد:

او افزود: لازم است برای هر یک از اهداف و پیامدهای این سند، شاخص‌های ترکیبی عملکردی طراحی شود تا ارزیابی دقیق پیشرفت و مطالبه گری نهادینه گردد. گزارش‌دهی منظم و مبتنی بر داده، معیار پاسخگویی نهادهای مسئول در سطح ملی و بین‌المللی خواهد بود.
بومی‌سازی فعال و مفهوم «بومی- جهانی‌شدن»
 ایشان با تأکید بر ضرورت درک نوین از بومی‌سازی گفت: علوم انسانی علم شناخت انسان و جامعه است. بومی‌سازی اگرچه در ظاهر به‌عنوان واکنشی به غرب مطرح می‌شود، اما می‌تواند رویکردی رهایی‌بخش باشد که تجربه تاریخی و فرهنگی ایران را به عرصه نظریه‌پردازی جهانی وارد کند.
وی مفهوم بومی‌ـ‌جهانی شدن را به عنوان مسیر تازه تحول معرفی کرد و افزود: «این رویکرد به معنای خارج کردن اندیشه‌های برخاسته از فرهنگ ایرانی از انزوای داخلی و طرح فعال آن‌ها در شبکه دانایی جهانی است تا در تعامل و نقد با دیگر نظریات، تأثیر خود را بر گفتمان جهانی بگذارد. نظریه‌های ایرانی، از فلسفه‌های وجودی تا اندیشه‌های اجتماعی، باید شنیده شوند تا اثرگذار شوند.
بازتعریف نقش سیاست‌گذاری در علم
او سه حوزه اصلی سیاست‌گذاری در علوم انسانی را «عرضه، تقاضا و اشاعه» دانست و تأکید کرد: اکنون سیاست‌های عرضه و اشاعه مورد توجه‌اند، اما سیاست‌های تقاضا که مرتبط با نیازهای واقعی جامعه و پیوند میان علم و زندگی روزمره‌اند، همچنان مغفول مانده‌اند و باید جایگاه ویژه‌ای در بازنگری جدید بیابند.
دانش در زنجیره جهانی و نقش علوم داده
قائم‌مقام اسبق وزیر علوم با اشاره به مفهوم زنجیره جهانی علم اظهار داشت: در جهان امروز هیچ کشوری به‌تنهایی قادر به مدیریت کامل تولیدات علمی و فکری نیست. نظام دانایی جهانی به‌صورت شبکه‌ای از مشارکت‌ها و تخصص‌ها عمل می‌کند. ایران برای اثرگذاری در فرآیند هنجارسازی بین‌المللی باید حضوری فعال و هدفمند در این زنجیره داشته باشد، در غیر این صورت توسط دیگران تعریف خواهد شد.
وی بخش مهمی از سخنان خود را به اهمیت کلان‌داده‌ها در تحول علوم انسانی، اجتماعی و هنر اختصاص داد و گفت: «در ساختار بیگ‌دیتا، حقیقت خود را آشکار می‌کند و امکان جعل و تحریف بسیار پایین است. اگر زیرساخت تحلیل داده‌های کلان در حوزه علوم انسانی توسعه یابد، ایران می‌تواند قدرت تحلیل و تصمیم‌سازی خود را چند برابر کند. متأسفانه ما هنوز در مراحل مقدماتی این فناوری هستیم و باید این خلأ را با همکاری نهادهای علمی و اجرایی جبران کنیم.»
پیوند اندیشه ایرانی با فلسفه‌های نوین جهانی
ایشان به ضرورت پیوند میان اندیشه ایرانی و فلسفه‌های نوین جهانی اشاره کرد و گفت: در بازنگری جدید، باید رویکرد انتقادی و بازاندیشانه نسبت به علوم انسانی غربی اتخاذ شود. نه تقلید بی‌هدف و نه طرد کامل، بلکه باید به سمت گفت‌وگوی جهانی و بازآفرینی نظریه‌های بومی گام برداریم.
او در ادامه تأکید کرد: یکی از مسائل کلیدی، تبدیل ثروت‌های فرهنگی اسلام از جمله عفاف، صداقت، وفاداری و مدارا به سرمایه‌های اجتماعی و پایدار است. این سرمایه‌ها زیربنای توسعه علمی ما در حوزه علوم انسانی به شمار می‌روند.
در پایان این نشست، وی تصریح کرد: بازنگری فصل علوم انسانی در نقشه جامع علمی کشور گامی ارزشمند در جهت عبور از انزوا و حرکت به‌سوی تعامل تمدنی و علمی با جهان است. ایران باید زبان، فلسفه و فناوری را در امتداد یکدیگر به کار گیرد تا از مصرف‌کننده دانش جهانی به تولیدکننده و مرجع فکری- نظری در عرصه علوم انسانی بدل شود.