کد خبر:11233   تاریخ انتشار: سـه شنبه ، 23 اردیبهشت سال 1399 ساعت 11:20:0

تنظیم‌گری فرهنگی جهش تولید

آنچه از نظرتان می‌گذرد یادداشت دکتر غلامرضا بصیرنیا مدیرکل دفتر نظارت و ارزیابی فرهنگی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی است؛ که در این یادداشت موضوع " تنظیم‌گری فرهنگی جهش تولید" را مورد بحث و بررسی قرار داده است.


نامگذاری‌­های سالانه مقام معظم رهبری در12 سال گذشته، پیوسته بر حوزه اقتصاد تمرکز داشته است. ایشان سال 1387 را نوآوری و شکوفایی، 1388 حرکت مردم و مسئولین به سمت اصلاح الگوی مصرف، 1389 همت مضاعف و کار مضاعف، 1390 جهاد اقتصادی، 1391 تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی، 1392 حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی، 1393 اقتصاد و فرهنگ و عزم ملی و مدیریت جهادی، 1395 اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل، 1396 اقتصاد مقاومتی، تولید - اشتغال، 1397 حمایت از کالای ایرانی، 1398 رونق تولید و 1399 جهش تولید، نامگذاری فرموده­اند.
این نامگذاری­‌های پیاپی، حاوی پیام مهمی برای مسئولین نظام جمهوری اسلامی است و نشان از اهمیت حوزه اقتصادی در  مسیر حرکت نظام در جهت دستیابی به اهداف آن دارد. علیرغم دستیابی کشور به بسیاری از اهداف به ویژه در حوزه‌های دفاعی، علمی و فناوری، اقتدار سیاسی و منطق‌ه­ای و ...، ضعف کارآمدی بخش اقتصادی و عدم بهره­‌گیری از تمام ظرفیت آن، سایر دستاوردهای نظام را نیز تحت­‌الشعاع قرار داده است. از این زاویه تمرکز ظرفیت‌­ها و برنامه‌­های کلیه دستگاه‌­های کشور بر قوی شدن ایران و رشد متناسب و توجه به همه مؤلفه‌­های جهش اقتصادی و ایفای نقش در راستای این هدف­‌گذاری، یک ضرورت اساسی است.
پیشرفت اقتصادی کشور، نیاز به اصلاحات جدی به ویژه اصلاح فرهنگی در سه چرخه اصلی اقتصادی است. اصلاح فرهنگ تولید با هدف تثبیت رونق تولید و دستیابی به جهش اقتصادی، اصلاح الگوی مصرف با هدف کسب سرمایه بیشتر برای جهش تولید و همچنین انباشت بیشتر کالا و خدمات برای صادرات بیشتر و نهایتاً، بسترسازی برای توسعه صادرات با هدف حضور بیشتر شرکت­ها و محصولات ایرانی در عرصه جهانی و کسب منافع بیشتر اقتصادی و قدرت فرهنگی است.
قدرت ایران یک پیکره به هم پیوسته است که همه بخش های کشور سهم و نقشی در تقویت آن بر عهده دارند. نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در این زمینه با توجه به نقش اثرگذار و جهت بخش زیرساخت فرهنگی و علمی و فناوری در عرصه اجرای تصمیمات کلان و مهم کشور، تنظیم گری سیاست های فرهنگی و علمی و فناوری برای ایجاد تغییرات مهم و اثرگذار در مسیر پیشرفت اقتصادی، جهش تولید و حرکت به سمت تمدن نوین اسلامی-ایرانی است. 
شورای عالی در سال­های گذشته، دو مصوبه «طرح اصلاح الگوی مصرف در خانواده« مصوب جلسه 653 مورخه 3 آذر 1388و «راهبردها و اقدامات فرهنگی حمایت از کالای ایرانی در سطوح خانواده، جامعه و سازمان ها و دستگاههای دولتی و غیردولتی» مصوب جلسه  807 مورخه 18 اردیبهشت 1397 را در حوزه فرهنگ اقتصادی مصوب کرده است. شورای عالی همچنین در قالب سند نقشه مهندسی فرهنگی نیز توجه جدی و تقریباً جامعی به بسترسازی برای رشد و پیشرفت اقتصادی کشور، داشته است.
در نقشه مهندسی فرهنگی کشور سه سطح سیاستی مرتبط با هم تحت عناوین؛ راهبردهای کلان، راهبردهای ملی و اقدامات ملی تعریف شده است. با توجه به اینکه اقدامات ملی خروجی دو سطح راهبردهای کلان و ملی میباشد، اجرای نقشه مستلزم عملیاتیکردن اقدامات ملی است.
 راهبرد کلان 8، راهبرد اصلی حوزه فرهنگ اقتصادی نقشه در قالب 20 اقدام است، اما ذیل راهبردهای کلان 5، 7، 9، 10، 11، 12 و 13 نقشه مهندسی فرهنگی نیز در قالب 23 اقدام ملی دیگر به بحث فرهنگ اقتصادی و همچنین اقتصاد فرهنگ توجه جدی شده است.

اقدامات ملی حوزه فرهنگ اقتصادی(اقتصاد فرهنگی) و اقتصاد فرهنگ در نقشه مهندسی فرهنگی کشور
ردیف اقدامات ملی مرتبط در سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور شماره راهبرد در سند نقشه شماره اقدام در سند نقشه
1 برنامه‌ريزي براي آموزش فقهي حرفه‌ها و مشاغل عمومي به عنوان بخشي از آموزش‌هاي پايه و تخصصي 8 3
2 بسترسازي براي ترويج سبک زندگي اسلامي و فرهنگ صرفه‌جويي، قناعت و مصرف صحيح و بهينه در حوزه‌هاي انرژي، آب، حمل و نقل، دارو، خوراك و پوشاك مبتني بر آموزه‌هاي ديني، منافع ملي و توجه به اقشار محروم 5 11
3 برنامه‌ريزي فرهنگي نهادها و دستگاه‌هاي اقتصادي و فرهنگي براي اشاعه و تبليغ فرهنگ توكل، قناعت و صرفه‌جويي، مصرف صحيح و احترام به کار و کسب حلال، رزق و ثروت حلال و بيت‌المال 8 9
4 تهيه و اجراي برنامه جامع الگوي صحيح مصرف و مقابله با مصرف‌گرايي، اسراف و تجمل‌گرايي 5 8
5 ساخت فيلم و مجموعه تلويزيوني در مورد زندگي كارآفرينان نمونه و تشويق مردم به سوي كارآفريني و تقويت مضامين اسلامي اخلاق و فرهنگ کار و كارآفريني با بهره‌گيري از ابزارهاي رسانه‌اي، هنري و آموزشي 8 1
6 برنامه‌ريزي براي آموزش عمومي، گسترش و ترويج روحيه مشاركت و فرهنگ تعاون و رقابت سالم بين مردم در فعاليت‌هاي اقتصادي به عنوان يك الگوي ارزشي مبتني بر اسلام 8 4
7 طراحي و اجراي برنامه‌هاي فرهنگي و ترويجي لازم براي بسترسازي فرهنگي و تغيير ذهنيت‌ها و باور عمومي جامعه نسبت به ماهيت وظايف دولت و پذيرش اعمال حاكميت به جاي اعمال تصدي توسط دولت 8 5
8 برنامه‌ريزي براي تقويت روحيه استقامت و خودباوري ملي در مقابل تهديدها و تحريم‌هاي اقتصادي و مجاهدت براي رفع موانع و تحقق اهداف چشم‌انداز ايران 1404 8 8
9 طراحي و ساماندهي الگوي تبليغات مستقيم و غيرمستقيم بازرگاني مبتني بر ارزش‌هاي اسلامي و ملي و ممنوع کردن تبليغات بازرگاني مبتني بر فرهنگ غيرديني و غربي 8 10
10 توليد و برنامه‌سازي رسانه‌اي براي ترويج فرهنگ مصرف بهينه و نظام توزيع و خدمات پس از فروش محصولات داخلي 8 12
11 افزايش فرهنگ بهره‌وري و كيفيت توليد داخلي، معرفي كاهش قيمت تمام‌شده به عنوان ارزش ملي و ارتقاي استانداردهاي خدمات پس از فروش و نظام تبليغات بازرگاني 5 23
12 اصلاح نظام تبليغاتي و رسانه‌اي با رويكرد ترويج مصرف كالاهاي توليد داخل 5 10
13 شناسايي و ترويج الگوهاي اسلامي- ايراني سخت‌كوشي و ساده‌زيستي از طريق رسانه‌هاي جمعي بويژه رسانه ملي 8 14
14 برنامه‌ريزي براي تقويت فرهنگ شُكر و سپاس‌گذاري و ارتقاي احساس رضايت‌مندي عمومي از برخورداري‌هاي مادي و معنوي از زندگي فردي و اجتماعي متناسب با امكانات و مقدورات 7 10
15 شفاف‌سازي اراده حاکميتي براي مجازات متجاوزان به بيت‌المال و جديت برخورد با مفسدان اقتصادي 8 15
16 ايجاد فرهنگ مبارزه همه‌جانبه و فراگير با مفاسد اقتصادي، رباخواري، ويژه‌خواري(رانت‌جويي)، امتيازطلبي، تکاثر، سودجويي، احتکار، گران‌فروشي و کم‌فروشي 8 20
17 بازنگري و اصلاح قوانين با رويکرد حمايت و پشتيباني از مصرف بهينه و همراه‌سازي مصرف درست با مشوق‌هاي اجتماعي و اتخاذ تدابير محدود‌کننده اجتماعي براي رفتارهاي مسرفانه و مبذرانه 8 13
18 طراحي و استقرار نظام ملي نوآوري فرهنگي ازطريق:
- ايجاد هماهنگي بين سازمان‌ها و نهادهاي مرتبط با توليد و ارائه محصولات فرهنگي و حمايت از مراكز ايده‌پردازي، تحقيق و توسعه سازمان‌ها و نهادهاي توليد، علم و فناوري فعال در ارائه محصولات فرهنگي مطابق با نيازها و مقتضيات روز كشور
- حمايت از فناوري صنايع و محصولات فرهنگي با تأكيد بر حمايت پولي و مالي، تغيير رويه‌هاي گمركي مرتبط با صادرات و واردات محصولات فرهنگي و برنامه‌ريزي براي تقويت و گسترش بازارهاي داخلي و خارجي محصولات و خدمات فرهنگي كشور.
9 20
19 حمايت فرهنگي از ابتكارات، نوآوري‌ها و اختراعات، جهت رساندن به مرحله توليد و رقابت با كالاهاي خارجي 8 18
20 حمايت فرهنگي و معنوي از طرح‌هاي موفق و نوآوري‌هاي عرصه توليد و بهينه‌سازي مصرف و نوآوران 5 24
21 اصلاح نظام اعطاي تسهيلات، يارانه‌ها، تخفيف‌ها و معافيت‌هاي مالياتي منطبق با اهداف و اولويت‌هاي فرهنگي 8 11
22 تدوين و اجراي برنامه حمايت از توليد و عرضه آثار و خدمات فرهنگى مؤثر در گسترش فرهنگ ديني و ملي و ارائه تسهيلات و معافيت‌هاي بخش فرهنگ و اختصاص تخفيف ويژه مالياتي و گمرکي براي دست‌اندرکاران امر فرهنگ 12 5
23 برنامه‌ريزي براي احياء و تقويت فرهنگ نهادهاي اقتصادي اسلام و تبيين و ارتقاي کارکردهاي آن با تأکيد بر وقف، قرض‌الحسنه، خمس، زکات و انفاق و همچنين خيريه‌ها و بكارگيري از ظرفيت‌هاي قانوني، حقوقي، آموزشي، رسانه‌اي و فرهنگي كشور در راستاي آن 8 7
24 احياء فرهنگ و نهادهاي اقتصادي اسلام و تبيين و ارتقاي کارکردهاي آن با تأکيد بر وقف، قرض‌الحسنه، خيريه‌ها، خمس، زکات و انفاق 12 24
25 برنامه‌ريزي براي استقرار نظام اقتصادي اسلام در عرصه‌هاي مختلف به‌ويژه بانكداري اسلامي، تجارت و بازرگاني و مديريت اسلامي و حمايت از نظريه‌پردازي حوزه و دانشگاه در زمينه تدوين نظريه‌ها و مدل‌هاي اقتصاد اسلامي 12 23
26 ترسيم الگوي حمايت پولي و اعتباري بانكي به منظور حمايت از توليد، توزيع و صادرات كالاها و خدمات فرهنگي و هنري و ايجاد تسهيلات و حمايت‌هاي ويژه براي تهيه مواد اوليه، ماشين‌آلات و تجهيزات موردنياز صنايع بخش فرهنگ براي نيل به بهبود كيفيت توليدات و صدور محصولات فرهنگي و هنري در مقياس‌هاي جهاني 8 19
27 زمينه‌سازي و حمايت مؤثر از توليد محصولات سخت‌افزاري، نرم‌افزاري و دانش‌افزاري و صادرات آنها و تقويت صنايع داخلي در حوزه فناوري اطلاعات و ارتباطات 10 13
28 طراحي الگوهاي فرهنگي توليد و بهره‌برداري از اسباب‌بازي و لوازم‌التحرير مبتني بر ارزش‌هاي اسلامي- ايراني 8 17
29 تقويت فرهنگ خوداتكايي و توليدمحوري روستاها و اصلاح نگرش جامعه به روستا و زندگي روستايي 8 2
30 برنامه‌ريزي براي تشويق مصرف بهينه، توليد ملي و ايجاد و گسترش بازارهاي محلي در استان‌ها 8 20
31 تدوين ضوابط مربوط به استانداردسازي فرهنگي در نظام واردات و صادرات و اعمال ممنوعيت ورود محصولات مروج و يا داراي نمادهاي ضدديني و خلاف فرهنگ و سبک زندگي اسلامي– ايراني 8 16
32 تبيين و ترويج چشم‌انداز ايران 1404 و برنامه‌ريزي براي معرفي دستاوردهاي اقتصادي، فني و تكنولوژيك كشور در سطوح و اقشار مختلف جامعه و حمايت از صادرات محصولات داخلي 5 22
33 تدوین و اجرای سند مد و لباس و ترويج پوشش منطبق با آموزه‌های اسلامی و ملی و حمایت از تولید و توزیع آن و مقابله هوشمند با واردات، توليد و توزيع پوشاك و لباس‌هاي مبتذل و غيراسلامي 5 14
34
تدوين، تصويب و اجراي سند راهبردي توسعه صنعت بازي‌هاي رايانه‌اي كشور با تأكيد بر:
  • تدوين سياست‌ها و برنامه‌هاي كنترل و ارزيابي محتواي بازي‌ها و نظارت بر مصرف و واردات بازي‌هاي رايانه‌اي
  • طراحي و ساماندهي سازكار حمايت از فرايند توليد، تأمين، انتشار و صادرات انواع بازي‌هاي ويدئويي و رايانه‌اي
10 17
35 تدوين و اجرای نظام نظارت و ارزيابي فعاليت‌ها، خدمات و محصولات فرهنگي بين‌المللي بخش‌هاي دولتي و غيردولتي جمهوري اسلامي ايران 11 19
36 برنامه‌ريزي براي ايجاد بازار و نمانام محصولات پاک فرهنگي اسلامي با مشارکت کشورها و نهادهاي اسلامي 11 20
37 حمایت از ارتقاء كيفيت و افزايش خدمات و محصولات بومی و همسوی کشورهای مقصد در عرصه‌های پنج‌گانه (تبلیغی- دینی، رسانه‌ای، محیط مجازی، علمی- آموزشی، فرهنگی – هنری) برای پیروان مکتب اهل بیت(ع) با تأکید بر عموم جامعه 11 17
38 تقويت اقتصاد هنر و ايجاد نظام حمايت معنوي، اعتباري و مالي از صنايع هنري بومي و ملي مبتني بر مباني اسلامي 9 16
39 حمایت و برنامه‌ريزي براي توسعه توليدات صنايع هنري و افزایش سهم صنایع هنری جمهوری اسلامی ایران در بازارهای منطقه، جهان اسلام و عرصه بینالملل 9 19
40 تدوين و اجراي سند و برنامه جامع گردشگري مبتني بر نقشه مهندسي فرهنگي 11 16
41 برنامه‌ريزي براي جذب و گسترش گردشگري خارجی بویژه شیعیان و ديگر مسلمانان در زمینه‌های دینی، زیارتی، درمانی، علمی و فرهنگی به ایران 11 3
42 تدوين و اجراي سند ملي وقف و امور خيريه و استقرار نظام مديريت راهبردي آن با حفظ ماهیت مردمی و مصالح وقف و نیات واقفین، گسترش نهاد وقف و تنوع بخشي آن و افزایش سهم وقف و خیریه در توسعه و پشتیبانی امور فرهنگي 12 11
43 تقويت عدالت اجتماعي و جلوگيري از توسعه شکاف طبقاتي و افزايش کارکردهاي رفاه اجتماعي نهادهاي وابسته به نظام 13 7

همان­طور که عناوین محورهای فوق‌­الذکر نشان می­دهد اقدامات ملی نقشه مهندسی فرهنگی در این زمینه تقریبا جامع است. اما این مجموعه سیاستی تداوم شایسته ای در حوزه اقدامات نهادی نداشته است. اجرای اقدامات ملی حوزه فرهنگ اقتصادی و اقتصاد فرهنگ با توجه به ماهیت آن و در چارچوب صلاحیت‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی، نیازمند فعالیت‌های فرهنگی، هنری، رسانه­ای، آموزشی، برنا‌مه­ریزی و اجرایی دستگاه­های ذیربط می­باشد. جنس اقدامات ملی نشان می­دهد که اجرای آنها به عنوان سیاست بین بخشی، همکاری، هم­افزایی و معاضدت مجموعه­ای از دستگاه­ها  از قوه قضائیه، سازمان صدا و سیما، سازمان اوقاف و امور خیریه، حوزه علمیه قم، سازمان برنامه و بودجه، معاونت حقوقی و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و  وزارتخانه های اقتصاد و دارائی؛ ارتباطات و فناوری اطلاعات؛ آموزش و پرورش؛ عتف؛ جهاد کشاورزی؛ صمت؛ فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری؛ تعاون، کار و رفاه اجتماعی و به ویژه جلب مشارکت نهادها و انجمن های مردمی و تک تک ایرانیان از هر قوم، مذهب، گرایش سیاسی و سلیقه ای را می طلبد
اکنون در دوره جدید با تمهید و طراحی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، شاهد حرکت شورا و ستاد هماهنگی نقشه مهندسی فرهنگی به سمت تنظیم گری سیاستی برای پیشرفت اقتصادی کشور و بر مدار اقتصاد دانش بنیان و رونق و جهش تولید و به ویژه  تقسیم کار ملی برای اصلاح فرهنگ و رفتار اقتصادی و ایجاد هماهنگی و هم افزایی میان مجموعه های فوق و بسترسازی برای اصلاح فرهنگ کار، زندگی و مصرف در کنار دستگاه های تنظیم گر سیاست های اقتصادی و هم افزا با آنها هستیم.
تداوم این مسیر و تداوم تنظیم گری فرهنگی در برنامه های اجرایی و اقدامات نهادی، ضمن لبیک به ندای به حق رهبر حکیم انقلاب مدظله العالی، نماد بازگشت سیاستگذاری فرهنگی به متن جامعه است و شورای عالی ضمن ظرفیت سازی برای توسعه ارزش های اسلامی–ایرانی در پیشرفت اقتصادی کشور نیز سهم خویش را ایفا مینماید.