کد: ۱۰۸۸۷۴۵       تاریخ انتشار: ۲۷ شهريور ۱۳۹۵

دبير همايش «سکونت‌گاه‌هاي فقيرنشين شهري»:
مشکل فرهنگي مناطق حاشيه‌اي بيشتر از خود شهرها نيست
   چندي پيش همايشي با عنوان «سکونت‌گاه‌هاي فقيرنشين شهري » به همت دانشگاه کردستان و دبيري علمي دکتر کيومرث ايراندوست استاديار گروه شهرسازي دانشگاه کردستان برگزار شد. براي آشنايي با اهداف برگزاري اين همايش و مباحث مطروحه با ايشان گفت‌وگويي کوتاهي انجام داده‌ايم که تقديم مي‌گردد:
 
آقاي دکتر همايش بين المللي سکونتگاههاي فقيرنشين شهري با چه اهدافي برگزار شد؟
از جمله مشکلات شهرنشيني و روند شهرنشيني که در ايران شکل گرفته، مسئله فقراي شهري، مسکن، سکونت‌گاه‌هاي غيررسمي و از دست دادن ارزش سکونتي بافت‌هاي مياني شهرها، است. براي حل بخشي از اين مشکلات که دغدغه‌هاي مديريت شهري و برنامه‌ريزان شهري ما نيز است، بيش از يک دهه سندي را براي بهسازي و ساماندهي سکونت‌گاه‌هاي غيررسمي در کشور تهيه شد، که پس بعد از يک دهه، با تجربه حاصله از اين سند، سند جديد به نام بازآفريني و توانمند سازي بافت‌هاي شهري تدوين و مصوب شد و مبناي کار وزارتخانه‌ها و شهرداري‌هاي کشور قرار گرفت. ما براي نقد اين سند با توجه به تجربه جهاني و عملکرد داخلي خودمان و ارائه راه‌حل‌هاي مناسب اين همايش را برگزار کرديم و خوشبختانه طي دو روز با رايزني و همفکري دستاوردهاي خوبي نيز داشتيم.
راهحلهاي علمي که در اين کنفرانس براي کنترل مشکلات و آسيبهاي اجتماعي سکونتگاههاي غيرمجاز بررسي شد، چه بود؟
عرض کنم در واقع راه‌حل‌هاي کهنه و غيرعلمي مانند مهاجرت معکوس و تخريب سکونت‌گاه‌ها نه جواب داده، نه مثبت بوده و نه در راستاي توسعه شهري است. در سراسر جهان به اين نتيجه رسيده‌اند که ما نياز به رويکرد جامع براي حل اين مشکل داريم. رويکرد جامعي که بتواند پيشگيرانه باشد. اين پيشگيري قطعاً به برنامه‌ريزي منطقه‌اي و توزيع متعادل جمعيت متعادل برمي‌‌گردد.
بخشي ديگري از مشکل اين است که ما بخش عمده‌اي از ساخت و سازهاي غيرمجاز و غيررسمي حاشيه شهرها را خودمان ايجاد مي‌کنيم؛ يعني نظام مديريت و برنامه‌ريزي ما استانداردها، چارچوب‌ها و رويه‌هايي را ايجاد مي‌کند که قسمت عمده‌اي از فقراي شهري نمي‌توانند مسکن رسمي براي خود تامين کنند. يعني طرح‌هاي توسعه شهري ما براي فقرا هيچ برنامه‌ايي ندارند و عمدتاً به قشر متوسط به بالاي جامعه نگاه مي‌کنند. پس کسي که مي‌خواهد در شهر ساکن باشد و به عنوان يک شهروند، اين حق او است، چطور مسکن ارزاني که در استطاعت‌اش است را تهيه کند؟ در حالي که مسکني که شهرداري و طرح جامع و تفصيلي شهري برايش تعريف کرده، مسکن گراني است. ما در تمام جهان تجربه داريم که استانداردها و پروسه تامين مسکن براي فقرا مي‌تواند جدا از بقيه طرح‌ها باشد و به طور ويژه در طرح‌ها ديده شود. اين هم يکي از راه‌هاي پيشگيري است.
از ديد ساماندهي ما نياز داريم که اين مناطق را هم از نظر کالبدي، هم از نظر اجتماعي و هم از نظر اقتصادي بهسازي، توانمندسازي و بازآفريني کنيم. واقعيتي را که بايد بپذيريم اين است که آنچه که باعث مهاجرت از مناطقي که حتي در آن  مسکن بسيار ارزان هم وجود دارد، پويايي اقتصادي و پويايي وضعيت اجتماعي است که همه ما در راستاي آن عمل مي‌کنيم. يعني ما تلاش مي‌کنيم شهر ما پويا باشد و قطعاً وقتي شهر پويا باشد، مهاجرت هم به آنجا خواهد آمد. به نظر من اين يک پيش‌داوري اشتباه است که ما خيال کنيم اگر مهاجري به شهرمان نيايد، شهر ما شهر خوبي است. اين‌گونه نيست. بسياري از مهاجران در راستاي توسعه شهري فعاليت مي‌کنند و وجودشان براي شهر بسيار مفيد است. اما چون ما براي اين گروه‌هاي مهاجر در حد استطاعت آنها، انتخاب‌ و گزينه‌ مسکن نداريم، پس براي آنها مسکن غيررسمي بهترين گزينه خواهد بود.
نقش فرهنگ را در حل مشکلات اين حوزه چگونه ميبينيد؟ چه کارهاي فرهنگي ميتوانيم انجام دهيم که آسيبهاي اين  مناطق را کنترل کنيم؟
قطعاً مشکلات سکونت‌گاه‌هاي فقيرنشين شهري دامنه‌ بسيار گسترده‌ايي دارد. وقتي بحث توانمندسازي مي‌شود، در کنار توانمندسازي اقتصادي، توانمندي‌هاي کالبدي، اجتماعي و فرهنگي هم مدنظر است. البته اين توانمندسازي بايد با يک نوع سلسله مراتبي انجام شود. يعني وقتي يک سکونت‌گاه فقيرنشين تشکيل مي‌شود اولين نياز و اساسي‌ترين نياز بحث بهسازي مسکن است و بعد بحث زيرساخت‌هايي مانند آب، برق و فاضلاب پيش مي‌آيد. وقتي اينها تامين شد، به سرعت مشکلاتي مانند اشتغال و اقتصاد خود را نشان مي‌دهد و بعد مشکلات فرهنگي قابل حل خواهد بود.
قطعاً ما بايد از اول در زمينه توانمندسازي در هر چهار بعد، يک چشم‌انداز داشته باشيم. که فرهنگ نيز جزئي از آن است. البته در مورد مشکلات فرهنگي اين مناطق پيش‌داوري‌هاي نادرستي انجام مي‌شود. مشکلات فرهنگي اين مناطق خيلي متفاوت و بيشتر از ساير مناطق شهر نيست، اما چون اقشار ساکن در اين مناطق فقير هستند، اين مشکلات بيشتر ديده مي‌شود.




تمامی حقوق این سایت متعلق به دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی میباشد ©