کد: ۱۸۸۱۷۷۵       تاریخ انتشار: ۱۵ بهمن ۱۳۹۷

چهل سالگی انقلاب اسلامی/ رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها:
مقایسه دانشگاه‌ها با 40 سال پیش جفا به دانشگاه است
به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، نشریه «نامه شورا» گفت‌وگوهایی با مسئولین و صاحب‌نظران حوزه‌های مختلف علم و فرهنگ انجام داده‌ است.
خدمت «حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی رستمی» عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها رسیدیم تا دستآوردهای فرهنگی انقلاب اسلامی ایران را در دانشگاه‌ها بررسی کنیم:
وضعیت فرهنگی دانشگاه های کشور در سال های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی چگونه بوده است؟
وضعيت فرهنگي و فكري دانشگاه‌هاي كشور در سالهای قبل از انقلاب و اوایل انقلاب در وضعيت مناسبي نبوده است. البته بنده به تحقيقات جامع فرهنگي در مورد وضعيت دانشگاه های پیش از انقلاب اسلامی برنخورده ام، اما اجمالاً در برخي كتاب‌هاي تاريخ شفاهي يا خاطرات دوران انقلاب مستندات پراكنده‌اي هست كه حداقل 3 جريان فرهنگي مشخص را در دانشگاه‌ها نشان مي‌دهد.
يك جريان مجموعه‌اي از فعالين دانشجويي با خاستگاه جريانات فكري چپ از قبيل حزب توده، مجاهدين خلق يا همین منافقين امروزي، چریک های فدائی، اقليت و اكثريت، از اين جنس گروهي است كه خيلي پرهيجان و داغ دنبال مبارزه با مسلحانه رژيم طاغوت بودند.
جريان فكري و فرهنگي مهم ديگر، دانشجويان مسلمان و انجمن‌هاي اسلامي دانشجويان هستند كه با پيگيري فعاليت‌هاي ديني و اسلامي و مطالعه آثار انديشمندان حوزوي و روشنفكران ديني چون استاد مطهري، دكتر شريعتي، شهيد بهشتي و امام خميني و برخي ديگر از سخنرانان مذهبي به تدريج در حال يارگيري و توسعه مخاطبين خود بوده‌اند. اين‌ها بايد در محيط آلوده دانشگاه‌ها هم يكديگر را دعوت به تقوا و دینداری می کردند و هم در فضاي فكري و اعتقادي مادي‌گرايانه و ماركسيستي آن روز از فكر اسلامي و توحيدي دفاع نمايند و البته با رژيم طاغوت نيز مبارزه نمايند.
يك جريان فرهنگي ديگر كه شايد اكثريت را شامل مي‌شدند مجموعه بيشتري از دانشجويان بودند كه در سياست‌هاي فرهنگي شهوت‌انگيز رژيم و جريان غربگرا غرق شده بودند و نسبت به مسائل روز جامعه بي‌تفاوت بودند.
اما دانستن چند نكته شايد جالب باشد، برخي مسئولين فعلي و دانشجويان سابق دانشگاه تهران مي‌گويند كه در مجموع دانشجويان دختر دانشگاه تهران كه شاید این دانشگاه كلاً حدود 15000 دانشجو بودند صرفاً يكي دو نفر از دانشجويان دختر روسري و حجاب مناسب شرعي داشتند و كمتر از بيست نفر در نماز جماعت ظهر مسجد دانشگاه شركت مي‌كردند. شايد مجموعاً از ظهر شرعي، تا اذان مغرب حداكثر 200 نفر نمازشان را به فرادا يا جماعت مي‌خواندند.
در كتاب ديگري آمده است كه اتاق كوچك ديگري محل نمازخواندن دانشجويان نمازگزار دانشگاه اميركبير(پلی تکنیک) بوده است. اصولاً تعهد به دين و رفتارهاي ديني پيش از انقلاب يك رفتار متحجرانه محسوب شده و همراه با مخالفت بوده است.
 
 
در 40 سال گذشته وضعیت فرهنگی دانشگاه و افزایش دینداری مابین دانشجویان و اساتید چه سیری داشته است؟
وضعيت دينداري دانشگاهيان چه اساتيد و چه دانشجويان، به گونه‌اي است كه مقايسه آن با سال‌هاي پيش از انقلاب اساساً جفاست. وضعيت اعتقادي دانشجويان بر اساس آخرین نظرسنجي‌هاي انجام شده در مجموع نشان مي‌دهد كه بيش از 90 درصد دانشجويان نسبت به اصالت وحي و نبوت، توحيد و قرآن مجيد، توكل و توسل اعتقاد راسخ دارند. و البته در حوزه‌ رفتارهاي ديني نيز نزديك به 70 درصد دانشجويان به صورت هميشگي، اكثر اوقات يا حداقل روزهایی در هفته نماز مي‌گذارند. نمازهاي جماعت صبح در برخی خوابگاه ها برگزار می شود. نمازهای جماعت پرشکوه و با برنامه‌هاي مناسب حاشيه‌اي در اكثريت مساجد دانشگاهي برگزار مي‌شود. امروزه در دانشگاه ها تعهد شرعي و دينداري مايه افتخار است و نه خجالت.
نخبه‌ترين دانشجويان و دانشگاهيان ممتاز و دانشجويان نمونه ما بيشتر اهل دينداري هستند.
نکته بسیار مهم این است که فکر دینی و معرفت دینی در دانشجویان بسیار عمیق تر است. دانشجویان مذهبی ما اهل مطالعه عمیق آثار ديني هستند. خود بسياري از شبهات و سؤالات را جواب مي‌دهند. با متون اصيل و ناب ديني همچون قرآن كريم و نهج‌البلاغه ارتباط مستقيم برقرار و مطالعه مي‌كنند. سؤالاتي كه دانشجويان در كلاس‌هاي درسي معارف هم مي‌پرسند نشان دهنده، عمق باورها و مطالعات دانشجويان است. با افتخار بايد عرض كنم كه اعضاء هيئت علمي دانشگاه‌ها نيز بسيار ديندارتر شده‌اند. حضور اساتيد در محافل ديني و مذهبي همچون هيئت‌هاي مذهبي و سفرهاي زيارتي عتبات اربعين و مشهد مقدس بسيار خوشحال كننده و اميدبخش است. اين ميزان دينداري در حوزه‌هاي فكري و رفتاري عليرغم حجم حداكثري شبهه افكني‌هاي اعتقادي و البته بزرگ‌نمايي‌هايي كه نسبت به مشكلات و ناكارآمدي‌ها انجام مي‌شود و همه مشكلات را به بخش‌هاي ديني نظام منتسب مي‌كند بسيار شگفت‌آور است. ما بايد قدر اين جوانان و اساتيد را بدانيم و به این كه در خدمت بهترين جوانان و دانشگاهيان دنيا هستيم افتخار می کنیم.
 
نقش نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها از زمان تشکیل، بر رشد فرهنگی دانشگاه های کشور چگونه بوده است؟
نهاد مجموعه‌اي است كه قرار است ارتباطات بيشتري ميان دانشگاهيان درحوزه‌هاي علميه برقرار نمايد. از فعاليت‌هاي ديني و مذهبي گروه‌هاي خودجوش دانشجويي حمايت نمايد. زمينه‌سازي لازم را براي حضور بيشتر و آسان‌تر فضلاي جوان حوزوي در دانشگاه‌ها فراهم آورد و به سؤالات و شبهات دانشگاهيان پاسخ دهد.
همچنين در فضاي مباحث سياسي و انقلابي هم بايد كوشش نمايد كه حداكثر قدرت تحليل سياسي مسائل به دانشگاهيان منتقل شود و تشكل‌هاي اسلامي و انقلابي با حمايت مناسبي به فعاليت‌هاي خود رونق ببخشند. تلاش در جهت صيانت از انحرافات فكري تشكل‌ها نيز از وظايف ماست كه تلاش شده است در سايه رهنمودها و توصيه‌هاي مداوم رهبري عزيز انقلاب اسلامي در طي ربع قرن گذشته به اين هدف دست يابيم. شايد بشود با استناد به نظر برخي صاحبنظران و دلسوزان فرهنگي دانشگاهها عرض كرد كه نه تنها دفاتر نهاد نمايندگي رهبري در دانشگاه‌ها در رشد و ارتقاء وضعيت فعلي فرهنگي دانشگاه‌ها اثر داشته‌اند بلكه سهم مؤثر اين مجموعه حتي در فضاي سياستگذاري كلان علم و پژوهش و حركت فعال در نقشه جامع علمي كشور قابل انكار نيست.
 
در چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی دانشگاه های ما از بُعد فرهنگی در چه جایگاهی ایستاده اند؟
نمي‌دانم دقيقاً منظورتان از جايگاه چيست؟ ولي اين را عرض مي‌نمايم كه قشر دانشگاهي از جهت فرهنگي يكي از بهترين اقشار جامعه ايراني است. اگر قرار باشد حق مطلب ادا شود بايد بگويم كه جامعه دانشگاهي در بسياري از فعاليت‌هاي ديني و معنوي فاخر پيشتاز و الگو بوده است. اعتكاف دانشجويي، قرائت‌هاي روزانه قرآن كريم، كاروان‌هاي راهيان نور، سفرهاي زيارتي عمره و عتبات، ازدواج دانشجويي، فعاليت‌هاي جهادي و خيريه، حساسيت نسبت به مسائل روز كشور و جهان اسلام و بسياري از موارد ديگر كه از دانشگاه‌ها به جامعه سرايت كرده است و مجال ذکر آن نیست، از جمله این فعالیت هاست.
البته براي اينكه افق جديدي در برابر مخاطبان بگشايم بايد عرض كنم كه آنچه براي بنده بواسطه خبرها و مواجهه‌هاي مستقيم و با واسطه‌اي كه با دانشجويان ساير كشورها داشته‌ام برجسته شده است اين است كه دانشگاهيان و دانش آموختگان ما به لحاظ عمق دينداري و فكر ديني و سياسي اجتماعي خودجوش در دنيا كم نظير و شايد بي‌نظير باشند. تفاوت سطح داده‌ها و تحليل‌ها در جلسات مشترك قابل مشاهده است. البته ما بُعد دیگر فضای فرهنگی دانشگاه ها را که متأثر از فضای عمومی جامعه بوده و به واسطه حضور جوانان در سن ازدواج، محیط مختلط، فضای مجازی بی متولی و بی هنجار از دانشگاه مطلوب فاصله دارد را نادیده نمی گیریم.
 
برنامه های نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری برای رشد هر چه بیشتر دانشگاه ها در ابعاد فرهنگی چیست؟
حقيقتاً نمي‌توان مجموعه برنامه‌هاي نهاد را در قالب پاسخ به يك سؤال خلاصه كرد. اما براي احترام به دوستان برخي از برنامه‌ها را عرض مي کنم. يك عنوان مهم براي فعاليت‌هاي نهاد در آينده جلسات و كرسي‌هاي آزادانديشي خواهد بود. گفتگوهاي آزاد فكري اثر ويژه‌اي در رشد شركت كنندگان در اين كرسي‌ها مي‌گذارد. توجه جدي‌تر به دروس معارف اسلامي و رضايتمندي بيشتر دانشجويان از اين كلاس‌ها هم براي ما مهم است. برنامه‌ريزي دقيق‌تر براي تعميق معرفت ديني اساتيد و اعضاء هيئت علمي دانشگاه‌ها بويژه اساتيد جوان و فراهم كردن زمينه‌هايي براي ارتباط هرچه بيشتر اساتيد با دانشجويان هم جزء اولويت‌هاي ماست. حمايت هرچه بيشتر از مجموعه‌هاي فرهنگي سياسي فعال در دانشگاه‌ها از قبيل تشكل‌هاي اسلامي، كانون‌هاي فرهنگي و هيئت‌هاي مذهبي و انجمن‌هاي علمي كه محلي براي رشد استعدادهاي فرهنگي دانشجويان هستند نيز دغدغه ماست. تقويت حوزه‌هاي علوم اسلامي دانشجويي كه هزاران دانشجو در آن مشغول تحصيل معارف اسلامي هستند نيز دنبال خواهد شد. تصحيح نگرش‌هاي دانشجويان به مقوله ازدواج و ضرورت‌هاي تشكيل خانواده و تسهيل ازدواج در دوره دانشجويي نيز برنامه‌اي ويژه است كه به همراه فعاليت‌ها و برنامه‌هاي ديگر در راستاي كاهش آسيب‌هاي اجتماعي در محيط‌هاي دانشگاهي پيگيري جدي‌تري خواهد شد. استفاده از ظرفيت‌هاي مثبت فضاي مجازي و تكنولوژي‌هاي ارتباطي و نيز معرفي و ارائه محصولات فاخر فرهنگي و هنري از جمله كتاب، فيلم سينمايي و مستندهاي سياسي و نمايشگاه‌هاي فرهنگي نيز مورد توجه نهاد خواهد بود. هرچه با شكوه‌تر برگزار شدن نمازهاي جماعت و محوريت مساجد دانشگاهي در فعاليت‌هاي فرهنگي نيز ابعاد گسترده‌اي كه بيش از پيش مي‌تواند مورد توجه قرار گيرد.
 
آینده فرهنگی دانشگاه های کشور را بنا به چشم اندازهایی که مقام معظم رهبری مشخص نموده اند، چگونه ترسیم می کنید؟
شاید مهم ترین مؤلفه مؤثر بر فضای فرهنگی دانشگاه ها، پذیرش و باور نقش مهمی است که در چشم انداز کشور بر عهده دانشگاه نهاده شده است. از منظر رهبر معظم انقلاب، جمهوری اسلامی و عناصر فعال در آن باید به فکر جایگزین تمدن فعلی باشند، تمدن غرب در حال افول و زوال است و نشانه های آن از دید حتی متفکران غربی پنهان نمانده است. مطالبه رهبری از دانشگاه ها برنامه‌ریزی تمدن جایگزین است، تمدن نوین توحیدی مبتنی بر اسلام. اگر دانشگاهها خود را در این تراز تعریف کنند همه ی بخش های دانشگاه ها از جمله فضای فرهنگی دانشگاه بر این اساس متحول خواهد شد.
در سطح موجود به نظر اين جانب با توجه به سال‌هاي نسبتاً طولاني كه در خدمت دانشگاهيان عزيز در دانشگاه‌هاي مختلف بوده‌ام. هرچه كه مي‌گذرد حركت دانشگاه‌هاي ما در مسير معنويت با سهولت و اقبال بيشتري مواجه مي‌شود. نفوذ جريان معنوي در عمق جان دانشگاهيان ما بيشتر از قبل نهادينه مي‌شود و ابعاد بيشتري پيدا مي‌كند. در طي اين سال‌ها نگاه افتخارآميز و فاخر رهبر معظم انقلاب اسلامي به مسأله دانشگاه، توليد علم و جنبش دانشجويي و راهبردها و افق‌هايي كه در برابر ديدگان دانشجويان قرار داده‌اند و نشاط و انرژي كه از سوي ايشان به جامعه دانشگاهي منتقل شده است، در دهه‌هاي اخير همواره نويدبخش افق‌هاي روشني در برابر دانشگاهيان بوده است. امروز سلايق مختلف سياسي اقرار مي‌نمايند كه هر آنچه كه رشد علمي، افتخارات پژوهشي و خودباوري در دانشگاه‌هاي ما مشاهده مي‌شود همه‌اش مديون آن حكيم فرزانه است كه دل‌هاي دانشگاهيان را به تسخير درآورده است. جوانان مؤمن و انقلابي چه دانشجويان جوان و چه اساتيد جوان با نشاط و اميد و تواني وصف ناپذير، محكم و استوار به دنبال نيل به آرمان‌ها و ارزش‌هاي انقلابي هستند. شايد بتوان به جرأت عرض كرد كه ما هم شواهدي از تحقق فرمايش ايشان را دريافته‌ايم که نسل جوان دانشجوي امروز را جلو‌تر و پيشتازتر از نسل جوان ابتداي انقلاب اسلامي مي‌دانند.
در پايان از همه تلاش‌های همكاران خودم در دانشگاه‌ها، دفاتر نهاد، وزارتين، رؤساي دانشگاه‌ها و دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي سپاسگزاري مي‌نمايم كه چنين فضاي معنوي و فرهنگي را دانشگاه‌ها ايجاد كرده‌اند.




تمامی حقوق این سایت متعلق به دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی میباشد ©