کد: ۱۵۲۶۰۷۷       تاریخ انتشار: ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۷

معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری:
گذار از اقتصاد نفتي به اقتصاد دانش‌بنيان مي‌تواند اشتغال را ارتقاء دهد
در چند سال گذشته که مبحث «اقتصاد مقاومتی» مهم‌ترین بحث مراکز اقتصادی و دانشگاهی ما بوده است، اکثر کارشناسان معتقدند که کلید اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی، توجه به اقتصاد دانش‌بنیان و رشد و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان است.
با توجه به نامگذاری سال 6931 توسط مقام معظم رهبری به عنوان «اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال» شرکت‌های دانش‌بنیان این قابلیت را دارند که با بسترسازی فرهنگی مناسب نقش اصلی را در رونق تولید و اشتغال داشته باشند و از این راه به رشد روزافزون ثروت و درآمد ملی کمک شایانی کنند.
گفت‌وگویی با دکتر سورنا ستاری معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری انجام داده‌ایم تا بدانیم این معاونت به عنوان متولی اصلی سامان‌دهی اقتصاد دانش‌بنیان چه برنامه‌هایی برای عملی شدن شعار سال دارد:
فعالیت های معاونت علمی تا چه حد به روانتر شدن چرخه علم، صنعت و اقتصاد منجر شده است؟
دانش آموختگان ما مهمترین رکن تحقق اقتصاد دانش بنیان کشور هستند. در واقع اقتصاد دانش‌بنیان بر مبنای مزیت‌های سرزمینی، نیروی انسانی و تفکر بنا شده است که مهم‌ترین آن، جوانان و کارآفرینی هستند. نیروی جوان، تحصیلکرده و با استعداد ما باید دنبال خلق ثروت از طریق حل نیازهای مردم و جامعه با استفاده از دانش خود باشد. همین الان شما نگاه کنید به برخی از این شرکت‌های تازه تاسیس و نوپایی که هم نوید کسب ثروت قابل توجهی به صاحبان خود می‌دهند و هم اینکه تعدادی زیادی اشتغال ایجاد کنند. برای ارتقاء کارآفرینی و استفاده از ظرفیت این جوانان در توسعه صنعت و اقتصاد، معاونت علمی و فناوری توسعه زیست بوم کارآفرینی را در دستورکار قرار داده است و ما معتقدیم روان تر شدن چرخه علم، صنعت و اقتصاد یا به عبارت بهتر تولید ثروت از علم جوانان و دانشمندان داخلی بدون توجه به این اکوسیستم امکان‌پذیر نخواهد بود.
اساساً گفتمان علم و جریان علمی کشور تا چه حد می تواند وضعیت تولید و اشتغال کشور را به لحاظ کمی ارتقا ببخشد و به نظر شما سهم عمده در این زمینه متوجه چه بخش هایی است؟
ارتقاء گفتمان علمی در کشور باید با فعالیت های دیگری تکمیل گردد تا بتوان از ظرفیت آن برای برطرف شدن نیازهای کشور و ارتقاء تولید و اشتغال استفاده کرد. مهمترین اقدامی که از آغاز دولت تدبیر و امید در این راستا انجام گرفته، بحث اجرای قانون حمایت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش بنیان بوده است. افزایش تعداد این شرکت ها به بیش از 3000 شرکت ارزیابی و تأیید صلاحیت شدند و از مزایای قانون استفاده می نمایند. رشد تعداد درخواست های استفاده از این مزایا نیز نشان می دهد گفتمان علمی که از بعد از انقلاب اسلامی ایران پایه گذاری شد، امروز با اقدامات تکمیلی مانند قانون دانش بنیان، جوانان کشور امیدوار شده اند که بتوانند این جریان علمی کشور را به سمت تولید ثروت سوق دهند و گذار از اقتصاد نفتی به اقتصاد دانش بنیان را تسهیل کنند این وضعیت است که می تواند اشتغال کشور به ویژه نیروی انسانی تحصیل‌کرده را ارتقاء دهد.
چه اقداماتی در زمینه انتقال فناوری صورت گرفته تا به جای واردات اقلام و ایجاد اشتغال برای دیگر کشورها، اشتغالزای در درون کشور را شاهد باشیم؟
یکی از فعالیت هایی که با توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری در فروردین سال 1395 در دستور کار ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی و شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفت، همین موضوع بود. در این مورد براساس بررسی تجربه برخی از کشورهای درحال توسعه به نظامی نیاز داشتیم که در قراردادهای بین المللی و طرح های مهم ملی سهم انتقال و توسعه فناوری را بهبود بخشد. در این راستا و براساس جلسات کارشناسی برگزار شده در شورای اقتصاد، نظام نامه پیوست فناوری در قراردادهای بین المللی و طرح های مهم ملی تصویب و ابلاغ شد. ما امیدواریم با اهتمام دستگاه های مسئول در اجرای این نظام نامه از این ظرفیت بتوانیم در توسعه اشتغال نیروی انسانی تحصیلکرده داخلی و توسعه توانمندی تولید و فناوری کشور استفاده کنیم. علاوه بر این اخیرا در بسته های رونق تولید و اشتغال ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی، توجه ویژه ای به واردکنندگان بزرگ شده و مقرر شده تا وزارت صنعت برنامه جهتدهی این واردات به سمت تولید داخل را تدوین و اجرا نماید که امیدوارم این اقدام بتواند زمینه توسعه اشتغال و تولید داخل را فراهم آورد.
نقش بخش خصوصی در بخش اقتصاد دانش بنیان چیست و آیا توجه لازم به جذب سرمایه های مردمی در پروژه های علمی صورت می گیرد؟
یکی از ارکان اساسی اقتصاد مقاومتی بحث مردمی کردن اقتصاد و حضور آحاد جامعه در فعالیت های دارای ارزش افزوده بالا است. جامعه هدف معاونت علمی قشر تحصیلکرده و نخبه کشور است و قصد ما حضور فعال این بخش مهم از جامعه در حوزه رفع نیازهای جامعه بوده و برای این منظور برنامه های گسترده ای در دست اجرا است. این برنامه ها از توسعه فرهنگ علم، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان شروع می شود و مواردی نظیر حمایت از طرح های کلان ملی نیازمحور، توسعه فناوری های راهبردی در قالب ستادهای توسعه فناوری و حمایت از شرکت های دانش بنیان و خلاق و نوآور را در بر می گیرد. بخشی از فعالیت های این معاونت به توسعه رویکرد کارآفرینی در دانشگاه ها، ایجاد و توسعه شتابدهنده های نوآوری و برگزاری رویدادهای کارآفرینی نیز مربوط می گردد که هدف تمامی آنها ایجاد زمینه و حمایت از حضور قشر تحصیلکرده در فعالیت های اقتصادی است.
چه بسترسازی های فرهنگی و ایجاد اعتمادسازی در سرمایه گذاران بخش خصوصی به منظور ایفای نقش در تحقق اقتصاد دانش بنیان صورت گرفته است؟
گرچه از ابلاغ چشم انداز 20 ساله کشور به این سو، مفهوم «اقتصاد دانش بنیان» وارد ادبیات توسعه کشور شده است، اما هنوز راه زیادی باقی مانده است تا اسطوره های تاریخی مانند «اقتصاد نفتی» یا «اقتصاد تولید محور» که در ناخودآگاه جمعی ایرانیان نقش بسته است، از اذهان پاک شود؛ اسطوره هایی که گرچه در زمانه خود نقش جدیدی در توسعه کشور داشتند، اما اکنون به موانع جدی برای دستیابی به اهداف و آرمانهای ملی تبدیل شده اند. به اعتقاد برخی صاحب نظران، برای رسیدن به «زیست بوم کارآفرینی و فناوری» تغییر اسطوره های حاکم بر ناخودآگاه یک ملت امری زمانبر است که می تواند ده ها سال به طول بیانجامد. اما هر سفر بزرگ بالاخره باید با گامهای کوچک آغاز شود.
در شرح وظایف معاونت علمی و فناوری به عنوان یکی از نقش آفرینان اصلی نظام نوآوری به گفتمان سازی علم، فناوری، و اقتصاد دانش بنیان و مقاومتی اشاره شده است.
به نظر شما کدام اولویت های نقشه جامع علمی کشور در زمینه علم و فناوری می تواند اهداف اشتغال و تولید و اقتصاد مقاومتی را بهتر تامین کند؟
این سؤال، سؤالی است که پاسخ به آن پیچیدگی خاص خود را دارد و هر کس از ظن خود به این مسئله پاسخ خواهد داد. به هر حال با همه انتقادهایی که هست نقشه جامع علمی کشور با تمامی محدودیت های موجود تصویب شده و در حال اجرایی شدن است. تأسیس ستادهای ویژه توسعه علم و فناوری از مهمترین تدابیر معاونت علمی و فناوری رییس جمهور در تحقق اهداف این نقشه بوده است. سیاست‎گذاری، تسهيل‌گری، حمايت‌ و هماهنگی برای توسعه فناوری‎های راهبردی بر اساس اولويت‌های نقشه جامع علمی کشور و با در نظر گرفتن نیازها و مسائل فناورانه کشور است. در این راستا، معاونت اقدام به تشکیل ستادهای توسعه فناوری نموده و تاکنون 16 ستاد تشکیل شده است. حاصل تلاش این ستادها در دو سه سال اخیر، تعریف حدود 800 طرح توسعه فناوری و تجاری‌سازی در حوزه‎های مرتبط با اولویت‎های نقشه جامع علمی کشور است که عمدتاً طرح‌های توسعه فناوری، زیرساختی و پژوهشی به صورت گرنت (کمک بلاعوض) و طرح‌های تجای‌سازی با استفاده از مدل تسهیلات مورد حمایت قرار گرفته‌اند. همچنین نهادهایی همچون مرکز ملی فضایی ایران، مرکز راهبردی فناوری‎های همگرا، فدراسیون سرآمدان علمی ایران، شبکه آزمایشگاهی فناوری‌هاي ‌راهبردی و تشکیل هسته‎های فناوری از اولویت‎های نقشه جامع علمی کشور. با توجه به این تلاش ها ظرفیت های قابل توجهی در کشور شکل گرفته است و اکنون وقت آن رسیده تا این ظرفیت ها به اقتصاد کشور تزریق شود و جهشی بلند ایجاد نماید. لذا باید بررسی دقیقی انجام گیرد که چه حوزه هایی از این ستادها و شرکت های دانش بنیان فعال در انها از نظر اشتغال، درآمد و صادرات پتانسیل دارد و در گام بعد طرح های حمایتی برای توسعه این شرکت ها عملیاتی گردد که البته این باید همکاری سایر دستگاه های کشور را نیز به دنبال داشته باشد. البته معاونت علمی گام های مناسبی در این راستا برداشته و قصد دارد در سال تولید و اشتغال این مورد را با همکاری دستگاه ها عملیاتی نماید.
با توجه به اینکه در صنایع دارای فناوری برتر «HI-TEC»، با وجود ارزش افزوده بالای این صنایع، اشتغال زیادی ایجاد نمی شود و به عبارت بهتر در این صنایع نرم افزار و سخت افزار جایگزین نیروی انسانی می شود، چه برنامه هایی برای افزایش اشتغال در عین توجه به این فناوری ها لازم است؟
این صحبت شما در برخی از موارد صحیح نیست شاهد این ماجرا نیز در کشورهای پیشرفته دنیا قابل مشاهده است که از حیث نرخ بیکاری بسیار پایین تر از کشور ما قرار دارند مثلا امریکا 9/4 درصد، ژاپن تقریباً 3 درصد و آلمان 4 درصد نرخ بیکاری دارند پس نمی‌توان به بهانه ایجاد اشتغال، دانش بنیان شدن اقتصاد را با چالش مواجه نمود. به عبارت بهتر اگر چه شرکت‌های دانش بنیان و خلاق می توانند جایگزین صنایع مرسوم شوند و از این طریق ممکن است اشتغال در این صنایع را کاهش دهند. اما ارتقاء زیست بوم کارآفرینی در کشور علاوه بر توسعه حضور دانشمندان خلاق در صحنه های اقتصادی و ایجاد اشتغال در صنایع دانش بنیان تازه تأسیس، می تواند فرصت های جدید شغلی در همان صنایع مرسوم و کسب و کارهای مکمل آن نیز ایجاد نماید. به عنوان نمونه شرکت‌های خلاقی نظیر اسنپ و تپسی اگر چه ممکن است آژانس های تاکسی را با چالشی جدی مواجه نمایند اما از حیث ایجاد اشتغال می توان گفت که از آژانس ها بسیار بیشتر شغل ایجاد می نمایند زیرا ممکن است همان جمعیت راننده از آژانس ها به سمت این پلتفرم های نرم افزاری جذب شوند، هم نیروی انسانی جدید در این بخش خدماتی به عنوان راننده فعالیت کنند و هم خود خدمات این پلتفرم ها به تعداد بالایی نیروی انسانی در بخش های مختلف نیاز دارد.




تمامی حقوق این سایت متعلق به دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی میباشد ©